ABŞ-ın İsraildəki səfirliyini Qüdsə köçürməkdə məqsədi nədir?

Uzun müddət gözlənilməz dəyişikliklərdən sonra mayın 14-də ABŞ-ın İsraildəki səfirliyi Təl-Əvivdən Qüdsə köçürüb.  Xatırladaq ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp Qüdsü İsrailin paytaxtı kimi tanımaqla bağlı ABŞ Konqresinin 22 il öncə qəbul etdiyi, lakin icrası təhlükəsizlik baxımından ertələnən qanununu 6 dekabr 2017-ci ildə imzaladı. O zaman ABŞ ictimaiyyəti bu qərara birmənalı yanaşmadığını ortaya qoydu. Ölkə daxilində keçirilən müstəqil rəy sorğularında 63 faiz amerikalı ABŞ səfirliyinin Qüdsə köçürülməsinin əleyhinə çıxmışdı. Həmçinin, ABŞ-ın xarici müttəfiqlərinin mütləq əksəriyyəti də bu addımı zərərli sayırdı. Ancaq sadalanan amillər Trampı öz qərarından çəkindirmədi və artıq bu qərarın icrasına başlanılıb.

Bu addımın regionda yeni gərginliklərə yol açacağını, habelə ABŞ-ın özü üçün də ciddi problemlər doğuracağını elə amerikalıların özləri də bəyan edir. Artıq Rusiyanın, Türkiyənin, İranın və Avropa Birliyinin də bu qərarın icrası ilə bağlı narahatlıqları və etirazları yayılıb.

İsrail-Fələstin münaqişəsi 70 ilə yaxındır davam edir və müasir dünyanın həlli çətin problemlərdən sayılır. Qüds hərbi əməliyyatlar nəticəsində İsrailin nəzarətinə keçsə də, o vaxtdan bu günədək Qüds üzərində hüquqi status məsələsi nə BMT, nə də əksər dövlətlər tərəfindən tanınıb. İsrail-Fələstin münaqişəsi müxtəlif dönəmlərdə hərbi toqquşmalarla, lokal müharibələrlə dünya gündəminə gəlsədə nə müharibə, nə də sülh prosesi heç bir müsbət nəticə yaratmayıb. Məsələnin mürəkkəbliyi ondadır ki, Qüds müsəlmanların da, xristianların da, yəhudilərin də müqəddəs şəhəridir. Hər üç səmavi dinin bu şəhərdə müqəddəs hesab etdikləri məbədləri var.

İsrail dövləti demokratik idarəetməsi ilə təqdir olunsa da, onun beynəlxalq hüququ kobud şəkildə pozması faktı diqqətdən qaçmamalıdır. İsrail Fələstin torpaqlarını zorla işğal edib. Əlindəki hərbi gücdən yararlanıb işğalı dünya birliyinə və fələstinlilərə qəbul etdirmək istəyir. Çağdaş dünya üçün bu yanaşma çox təhlükəli örnəkdir və dünyanın bir çox yerlərində mövcud olan münaqişələrə mənfi təsir edə bilər. Belə çıxır ki, kim güclüdürsə, arxalıdırsa başqasının ərazilərini ələ keçirə və uzun müddət məskunlaşma həyata keçirərək həmin ərazilərə sahib ola bilər?

İsrail artıq uzun illərdir de-fakto bu ərazilərə nəzarət etsə də, sülh danışıqlarında Qüds şəhərinə hər iki tərəfin iddiası davam edir. BMT Təhlükəsizlik Şurasının bu barədə çoxsaylı icra edilməyən qətnamələri mövcuddur. Odur ki ABŞ prezidentinin bu addımı beynəlxalq hüquqa zidd olmaqla yanaşı, həm də BMT qətnamələrinə də sayğısızlıqdır. Təsadüfi deyil ki keçən ilin sonlarında BMT Baş Assambleyası Qüdsün İsrailin paytaxtı kimi tanımaması barədə növbəti Qətnamə qəbul edib. Səsvermə nəticəsində BMT TŞ-nın 4 daimi üzvü və Avropa Birliyinin bütün üzvlərinın də daxil olduğu 128 ölkə bu qətnaməni dəstəkləyib.

Əslində ABŞ İsrail-Fələstin sülh razılaşması ilə bağlı üzərinə götürdüyü öhdəliklərinə sadiq qalmayaraq ziddiyyət doğuracaq bir qərara imza atıb. Təsadüfi deyil ki ərəb və müsəlman ölkələri də belə bir mübahisəli qərarın regionda gərginlikləri alovlandıracağını, İsrail-Fələstin sülh razılaşmalarına ağır zərbə vuracağını bildirir. Həmçinin, bu qərar təkcə İslam ölkələrini deyil, bütün aparıcı dövlət və birliklərin də haqlı qınağına tuş gəlib. Böyük Britaniya, Fransa, Almanya da ABŞ-ın bu addımını tənqid edərək, sulh prosesinə zərər verəcəyini bəyan edib.

Orta Şərqin qanlı qarşıdurmalardan taqətsiz hala gəldiyi bir vaxtda Trampın belə addım atması nə ilə bağlıdır?

Bu suala cavab axtararkən daxili və xarici amilləri nəzərdən keçirmək lazımdır.

İlk növbədə, Tramp ABŞ-da getdikcə zəifləməkdə olan mövqeyini və ictimai rəydə aşağı enən nüfuzunu yəhudi lobbisinin ciddi dəstəyi ilə bərpa etmək niyyətindədir. Həm də ABŞ Konqresinin icrası müvəqqəti dayandırılan qanunlarını icraya yönəldən prezidenti kimi də özünü cəmiyyətə təqdim etmək istəyir.

Tramp administrasiyası dünyanın bir sıra münaqişələrinin həllində özünəməxsus cəhdlər edir. Hər iki Koreya (KXDR və Cənubi Koreya) dövlətinin yaxınlaşmasında onun təşəbbüsləri və siyasəti özünü göstərir.

Habelə, ABŞ-ın Orta Şərqdəki mövqelərini gücləndirməklə bağlı yeni planının tərkib hissəsidir. Xatırladaq ki, hələ keçən ilin may ayının ortalarında prezident kimi ilk xarici səfərinə çıxan Tramp 50 İslam ölkəsinin təmsilçilərini Riyadda bir araya gətirmişdi.  “ABŞ-Ərəb və İslam ölkələri zirvə toplantısı” çərçivəsində müsəlman dövlətləri ilə gələcək əməkdaşlığına aydınlıq gətirmiş və İsrail-Fələstin sülh sazişinə çox yaxın olduqlarını bəyan etmişdi. İsrail-Fələstin sülh razılaşmasına ən böyük əngəl kimi İranı göstərmiş və ona qarşı təsirli addımlar atacağını da bəyan etmişdi.

Tramp özünü “sülhə nail olan prezident” kimi tarixə salmaq fürsətini qaçırmaq istəmir. Onun əlində Fələstinə qarşı istifadə edəcəyi xeyli təsirli vasitələr də var. Məhz ABŞ bu addımı ilə Fələstin tərəfinə sülh sazişi istiqamətində təzyiq etmək məqsədi güdür.

Regiondakı mövcud siyasi-ideoloji və hərbi durum İsrail-Fələstin arasında nəzərdə tutulan sülhün tezliklə mümkün olmasına imkan verəcəkmi?

Rusiya-Türkiyə və İranın ortaq siyasi maraqlarına qarşı İsrail və Ərəb Dövlətləri Birliyinin siyasi maraqları ABŞ-la üst-üstə düşür. Odur ki ABŞ regionda yeni oyunçularla növbəti münaqişələr və gərginliklər yaratmaqda maraqlı ola bilər. İranın və Türkiyənin regionda artan fəallığını zəiflətmək üçün müxtəlif variantlar üzərində çalışmalar nəzərə çarpır. Öncəliklə də İrana qarşı radikal addımların atılmasının zəruriliyi barədə ABŞ-ın sərgilədiyi mövqe daha çox cavabı açıq suallar doğurur. İranın regionda artan nüfuzundan və fəallığından Səudiyyə Ərəbistanı və Misirin də ciddi narahatlıq keçirməsi ABŞ üçün əlavə imkanlar yarada bilər.

ABŞ-ın İranın nüvə proqramına dair Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planından birtərəfli qaydada çıxması, habelə İsrailin Suriyadakı İran hərbi mövqelərinə raket zərbələri endirməsi bu planın tərkib hissəsi kimi qəbul edilə bilər. ABŞ hazırda bölgədə İsrailin və kürd silahlılarının açıq və fəal rol aldığı yeni proseslərın başlanmasında maraqlı görünür.

Təhlillər göstərir ki proseslər heç də yaxşı sonluğa getmir. Bu ziddiyyətlərdən zərər çəkən təkcə region ölkələri olmayacaq. Qlobal və regional güclərin Orta Şərqdə toqquşan strateji maraqları yeni siyasi-hərbi şərait doğuracaq. Son 15 ildə qərbin hərbi-siyasi həmlələri nəticəsində bölgədəki əsas diktatura rejimlərinin çöküşü və regionun yenidən şəkilləndirilməsi istiqamətində çalışmalar gərginliyin yeni mərhələsinə qədəm qoyub.

ABŞ Orta Şərqdə müsəlman dövlətləri ilə barışmaz ziddiyyətləri olan İsrailin vasitəsilə regiondakı strateji maraqlarına uzunmüddətli qarantiya əldə edə bilmir. Çoxmilyonlu müsəlman kürdlərin vasitəsilə regionda yeni platformanın yaradılması bütün kənar güclər tərəfindən ən əlverişli variant kimi qəbul edilir və dəstəklənir. Kürd amili həm türklərə, həm farslara, həm də ərəblərə qarşı ən təsirli riçaq sayılır və bu məqsədlə intensiv çalışmalar var.

Qərb Orta Şərqdə qüdrətli müsəlman dövlətlərinin varlığını və birliyini öz maraqlarına təhlükə görür. Regionda bir-biri ilə ziddiyyətli durumda olan çoxsaylı kiçik müsəlman dövlətlərinin olmasında maraqlıdır. Artıq “kürd məsələsi” qərb dövlətlərin geosiyasətin əsas təsir riçaklarından birinə çevrilib və bu strategiyanı bacardığı qədər uğurla sonlandırmağa çalışır. ABŞ öz səfirliyini Qüdsə köçürməklə məhz regiondakı bütün passiv gərginliyi sürətlə üzə çıxarmaq məqsədi güdür. İsrail-Fələstin sülhünə nail olmaq və regionda yerini möhkəmləndirmək üçün artıq ABŞ daha böyük hərbi-siyasi hədəflərə istiqamət götürüb. Bölgədə yeni hərbi qarşıdurmalar arta və siyasi ziddiyyətlər dərinləşə bilər!

14 may 2018-ci il.

Bu gün Şimali Koreya (KXDR) və Cənubi Koreya arasında tarixi görüş olacaq!

Dünyada böyük müharibə risklərinin artdığı bir ərəfəni yaşamaqdayıq. Qlobal təbliğat şəbəkələri elə bir psixoloji mühit yaradıb ki, insanlar hər gün hansısa lokal və ya total müharibənin başlayacağını gözləyir. Belə bir məqamda hansısa böyük sülh təşəbbüslərinə şahidlik etmək gerçəkdən ələdüşməz fürsətdir.

Dünyanın maraqla gözlədiyi sülh görüşünə artıq saatlar qaldı.

Bu görüşün hələlik bizim regiona birbaşa təsirləri olmasa da, yaxın gələcəkdə dolayısı ilə çox ciddi təsiri ola bilər. Bu barədə bir az sonra davam edərik.

Şimali Koreyanın uzaqmənzilli raket sınaqları ilə həddindən artıq gərginləşən ABŞ- Şimali Koreya münasibətləri irimiqyaslı müharibə riskini xeyli artırmışdı. Tərəflər qarşılıqlı olaraq çox sərt ritorikadan və hədələrdən istifadə edirdi. Hətta Çin və Rusiya Şimali Koreyaya qarşı ABŞ-ın hücum ehtimallarını nəzərə alaraq sərhədləri boyunca hərbi texnika və canlı qüvvə cəmləşdirirdi.

Ancaq gözlənilmədən tərəflərin bu sərt ritorikasını anlaşma mesajları əvəzlədi. Məlum oldu ki Şimali Koreya bütün nüvə sınaqlarının dayandırılmasına, sınaq sahələrinin bağlanmasına razılıq verib və ABŞ-la zirvə toplantısı keçirməyə razılaşıb. İstisna deyil ki ABŞ-ın hansısa gizli güc nümayişi öz təsirini göstərib. ABŞ prezidenti D.Trampın öz Twitter hesabında yazdığı mesajlar da bu qənaəti yaradırdı. "Biz heç nədən əl çəkməmişik. Onlar isə nüvəsizləşməyə, obyektlərin bağlanması və sınaqlara son qoyulması ilə razılaşıb!". Bu mesajın ardınca Fransa prezidenti E. Makronla görüşdə də D.Tramp bildirib ki, Koreya Xalq Demokratik Respublikasının lideri Kim Çen Inla görüşü çox tezliklə olacaq.

Nəhayət Şimali Koreya ilə Cənubi Koreya arasında da sülh təmasları intensivləşdi. 65 illik fasilədən sonra iki ölkə liderləri arasında ilk dəfə rəsmi görüş bu gün baş tutacaq.

Xatırladaq ki 25 iyul 1950-ci ildə başlayan müharibə 1953-cü ildə atəşkəs razılaşması ilə dayandırılsa da, tərəflər arasında bu günədək sülh sazişi imzalanmayıb. Şimali Koreya lideri Kim Conq Un və Cənubi Koreya lideri Mun Cae-in arasında bu gün Panmunjom kəndində baş tutacaq zirvə toplantısı bütün mənalarda çox mühüm tarixi bir görüş olacaq. 

Cənubi Koreya "Böyük 20-lər" (G20) qrupunun üzvüdür və Asiyanın dördüncü böyük iqtisadiyyatına sahibdir. Dünyanın demokratik idarə olunan ölkələrindəndir. Artıq Cənubi Koreyada müharibəyə qarşı olan qruplar “Müharibəyə Yox” şüarları və hər iki ölkə liderinin əl-ələ tutduqları plakatlarla küçələrə çıxıb, sülh təşəbbüslərini dəstəkləyir.

(Qeyd edim ki zirvə görüşünün keçiriləcəyi Panmunjom kəndi iki ölkə arasında tampon bölgədir. Dünyada belə bir statusu olan ikinci kənd yoxdur. Bu kənd iki hissəyə ayrılıb. Hər iki ölkənin vətəndaşları bu kənddə yaşayır və küçə tam ortadan ikiyə ayrılıb. Kənddə heç bir tərəfin əsgərləri yoxdur. Yalnız BMT sülhməramlıları keşik çəkir. Hətta bu kənddə fəliyyət gösrərən BMT-nin konfrans zalı da küçənin tam ortasında inşa edilib. İçərisində olan dəyirmi masanın tən ortasından xətt çəkilib. Heç bir tərəf barmağını da bu çəkilən xətdən qarşı tərəfə keçirə bilməz. Bu, sərhəd pozuntusu sayılır. Masanın hər iki tərəfində əlisilahlı iki əsgər keşik çəkir. Bu xətti pozan istənilən şəxsə əskərlərin xəbərdarlıqsız atəş açmaq səlahiyyətləri də var.)

Qeyd etdiyim kimi bu görüşün nəticəsində yarana biləcək sülh sazişinin gələcəkdə bizim regiona dolayısı təsirləri mütləq olacaq. Məsələnin iqtisadi-siyasi aspektlərini dərindən hərtərəfli analiz etmədən də, bu barədə fikir bildirmək mümkündür.

Səthi olaraq qeyd edək ki, bu problemin həlli təşəbüsləri dərinləşdikcə Çin və Rusiyanın bölgədəki geosiyasi maraqlarına təsir edəcək. Asiyanın Sakit Okean hövzəsi ölkələri arasında yeni siyasi-iqtisadi əlaqələrin qurulmasına təkan olacaq. ABŞ və Avropa Birliyinin orta və şərqi Asiyada mövqeləri tədricən güclənəcək. Hətta, bu sülh danışıqları ABŞ-ın İranla bağlı həyata keçirmək istədiyi siyasi-hərbi planlarına da əlavə imkanlar yaradacaq. 

İranın Otra Şərqdə mövqelərinin güclənməsindən ABŞ-ın açıq narahatlıq ifadə etməsi son günlər intensivləşib. Trampın Fransa prezidenti ilə Vaşinqtonda mətbuat konfransı zamanı səsləndirdiyi "İranın Aralıq dənizinə çıxışına fürsət verməyəcəyik” fikiri də təsadüfi deyil. 

Şimali Koreya ilə müzakirələrin başlaması ABŞ-a digər regional problemlərin həlli ilə bağlı əlavə imkanlar açacaq. 

Bu istiqamətdə Rusiya və Çinin hansı addımlar atacağını demək isə hələlik  çətindir. Görünən budur ki dünyanın ən qəliz münaqişəli probleminin həlli ilə bağlı yeni siyasi iradə ortaya qoyulub. Bu addımlar sülhlə yanaşı, daha da böyük hərbi-siyasi münaqişələrin doğulmasına da gətirib çıxara bilər. İstənilən halda bu prosesin Rusiya və İrana gələcəkdə təsirləri istisna deyil. Azərbaycanın hər iki qonşusuna olan təsirlər təbii ki bizdən də yan keçməyəcək. 

26 aprel 2018-ci il.

Ermənistanda nə baş verir? Prosesin mahiyyəti nədir?

Ermənistanda nə baş verir? Prosesin mahiyyəti nədir?

Siyasi mühacirlərin xaricdə fəallaşması ölkədə yeni proseslər doğura bilərmi?

Siyasi mühacirlərin xaricdə fəallaşması ölkədə yeni proseslər doğura bilərmi?

Son illər Azərbaycandan mühacirət günbəgün artır. Minlərlə insan sığınacaq almaq üçün hazırda Avropa ölkələrində xüsusi kamplarda gözləyir. Nüfuzlu beynəlxalq hesabatlarda da ölkəmiz bu problemə görə ilk onluqdadır. Müxtəlif sosial qruplardan olan insanlar ölkədən getmək üçün yollar axtarır. Monitorinqlər göstərir ki ölkədə mühacirət və intihar artımı paralel olaraq yüksəlib.

Vətəndaşlar hansı halda öz ölkəsini tərk edir? Onu doğuran səbəblər nədir? Bu proses ölkəyə nə vəd edir? 
Mühacirəti doğuran sosial-siyasi səbəblər müxtəlifdir. Öz ölkəsində yaşamaq təhlükəli olduğu üçün insanlar mühacirət edir. Burada müharibələr, ekoloji fəlakətlər, dini və milli zəmində təqiblər, diskriminasiyaya məruz qalmaq, ağır humanitar və sosial-iqtisadi böhranlar, habelə diktatura rejimlərinin yürütdüyü əzici siyasəti səbəb kimi göstərmək olar.

BMT-nin Qlobal Miqrasiyaya dair statistik hesabatlarından aydın görünür ki əsasən qeyri-azad ölkələrin vətəndaşları öz ölkəsini tərk edir. Mühacir axını yaşamaq üçün normal sosial-siyasi mühitin olmadığı ölkələrin vətəndaşları arasında geniş yayılıb. Xüsusilə də mühacir müraciətləri sırasında Suriya, Əfqanıstan, Çin, İraq, Sudan, Banqladeş, İran, Nigeriya, Pakistan kimi ölkələr üstünlük təşkil edir.

Azərbaycan son 100 illik tarixində iki dəfə böyük mühacirətlə üzləşib. İlk dəfə 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti sovet Rusiyası tərəfindən işğal olunduqdan sonra baş verib. Əldə dəqiq statistika olmasa da, bu mühacirət dalğası əsasən milli burjuaziyanın əksəriyyətini və Cümhuriyyətin rəhbərlərinin böyük bir hissəsini təşkil edib. Mühacirətdə olan şəxslər Avropa və Türkiyədə siyasi və yaradıcılıq fəaliyyəti göstərsə də, Azərbaycanın siyasi həyatına heç bir ciddi təsir edə bilməyib. Nəhəng ideoloji və hərbi gücü olan SSRİ qarşısında hansısa müsbət nəticə almaq o zaman mümkün deyildi.

İkinci dalğa isə SSRİ-nin dağılmasından sonrakı dövrü əhatə edir. Bu mühacirət müxtəlif illər üzrə artıb azalsa da, davamlı olub və özlüyündə iki mərhələdə daha qabarıq üzə çıxıb. 1991-96-cı illər və 2014-ci ildən bu günədək olan dövrü xüsusi qeyd edə bilərik.

1991-ci ilin sonundan başlayan mühacirət dalğası bir neçə il çox yüksək olub. Bu, gərgin hərbi-siyasi vəziyyət və Dağlıq Qarabağ ətrafında yaranmış hadisələrdən qaynaqlanıb. Azərbaycandan kütləvi şəkildə köçənlər əsasən ermənilərlə qarışıq ailələr və səfərbərlik yaşına çatan gənclər idi. Qeyri-rəsmi mənbələrdən sızan informasiyalara görə bu gənclərin mütləq əksəriyyəti hakimiyyətdən gedən kommunist komandanın minlərlə orta və yüksək ranqlı nümayəndələrinin övladları olub.

Əsasən Rusiyaya gedən bu gənclərin böyük əksəriyyəti hərbi çağırışdan və səfərbərlikdən boyun qaçıran şəxslər idi. Təcrübəli kommunist məmurlar oğullarını Dağlıq Qarabağda döyüşlərdən yayındırmaq üçün kütləvi şəkildə ölkədən çıxarıb. Bu tendensiya bütün ölkəboyu on minlərlə gənci əhatə edib.

Ölkədən mühacirət edən gənclərin çoxu həmin dövrlər Rusiya ali məktəblərində hüquq və texniki ixtisaslar üzrə təhsili almaq şansı əldə ediblər. 1996-97-ci illərdə eks-prezident Heydər Əliyevin “hərbi çağırışdan və səfərbərlikdən boyun qaçıran” şəxslərlə bağlı imzaladığı əfv sərəncamları həmin gənclərin ölkəyə dönüşünə hüquqi zəmin yaratdı. Hazırda yüksək dövlət orqanlarında həmin sərəncamlardan faydalanan on minlərlə şəxs çalışır.

2014-cü ildən artmaqda olan mühacirətin əsas səbəbi isə sosial-siyasidir.
Bunu əsasən 3 qrupa bölmək olar. Əmək miqrasiyası, təhsil almaq məqsədi ilə ölkəni tərk edənlər və siyasi təzyiqlərlə üzləşənlərdir.

Əmək miqrasiyasına səbəb yoxsulluq, pulsuzluq, işsizlikdir. Bu insanlar yalnız əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmaq üçün müvəqqəti xarici ölkələrə üz tuturlar. Vətəndaşlıqdan və daimi qeydiyyatdan çıxmırlar. Ailələri də burada qalır və ən azı il ərzində bir dəfə ölkəyə qayıdırlar. Bu şəxslərin dəqiq statistikası olmasa da, müxtəlif mənbələrə əsasən saylarının bir neçə yüz minə çatdığı ehtimal edilir. Avropa Qaçqınlara Dəstək Agentliyindən alınan məlumata görə Azərbaycandan Avropa İttifaqına gedən mühacirlərin 89 faizi əmək qabiliyyətli əhalidir və 73 faizi kişilərdir. Qeyri rəsmi mənbələrə istinad etsək Rusiyaya gedən mühacirlərin isə təqribən 90 faizi əmək qabiliyyətli kişilərdir.

Təhsil almaq məqsədilə ölkədən gedən gənclərin əksəriyyəti də müxtəlif yollarla xaricdən geri dönməməyə çalışır. Yüksək təhsil alıb ölkəyə dönən gənclərin Azərbaycanda müvafiq iş yerləri tapması mümkün olmur. Həmçinin, Avropanın demokratik yaşam standartlarına uyğunlaşan gənclər Azərbaycan sosial-siyasi mühitində uzun müddət qala bilmir və ölkəni yenidən tərk edirlər.

Siyasi təqiblərə və bank kreditlərini ödəyə bilmədiklərinə görə ölkədən mühacirət edənlər son illər daha da artıb. Bu qrup insanların çoxu əsasən qeyri-rəsmi yollarla ölkədən çıxırlar. Polis təqibi, qanunsuz həbslər, sifarişli məhkəmə qərarları bu sahədə dözülməz şərait yaradıb.

Yeri gəlmişkən qeyri-rəsmi məlumatlara görə Azərbaycanda da statusu bəlli olmayan on minlərlə əcnəbi yaşayır. Suriya, İraq və İrandan gələn miqrantların çoxunun ya rəsmi sənədləri yoxdur, ya da sənədlərinin etibarlılıq müddəti keçib. Əsasən xüsusi tikinti şirkətlərində çalışırlar.

Üzərində xüsusi dayanmaq istədiyimiz məsələ məhz siyasi mühacirlərlə bağlıdır. 
Siyasi mühacirlər indiyədək çox dağınıq və ölkədəki proseslərə əsasən laqeyd idi. Ancaq son illər bu hal çox sürətlə dəyişir. Avropadakı mühacirlərin yeni yanaşma ortaya qoyması özü ilə bərabər yeni siyasi situasiya doğurur.
Mühacirlərin fəallaşmasında 2 səbəb xüsusi rol oynayır. Birincisi, onların sayı sürətlə artdığı üçün Avropa ölkələrində siyasi sığınacaq almaq çətinləşir, digəri isə qlobal informasiya mühitinin yaratdığı təsirlərlə bağlıdır. Artıq müşahidələr göstərir ki xaricdə yaşayan azərbaycanlılar tamamilə yeni bir mərhələyə qədəm qoyub. Burada bir sıra yerli və beynəlxalq amillər, habelə sosial medianın yaratdığı imkanlar xüsusi rol oynayır.

Belə ki, son illər Qərb ölkələrində çoxsaylı insan itkiləri ilə nəticələnən terror hücumlarının artması, korrupsiya və çirkli pulların yuyulması kimi neqativ halların aşkar olması antidemokratik rejimlərə qarşı mənfi rəy formalaşdırır. Belə rejimlərə qarşı yerli hökumətlərin siyasəti getdikcə sərtləşir. Bu hal isə mühacirətin fəallaşmasına təsirsiz ötüşmür.

Həmçinin, Azərbaycanda mövcud olan antidemokratik idarəetmə vətəndaşları mühacirətə sövq edir. Mühacirlər yeni mühitə alışdıqdan qısa müddət sonra hökumətə yönəlik tənqidlərə başlayırlar. Xüsusilə də Qərb ölkələrində yaşayan siyasi mühacirlərin təşkilatlanması onların ictimai-siyasi fəaliyyətlərini genişləndirir. Avropa şəhərlərində fərdi etiraz edən mühacirlərin də sıraları sürətlə genişlənir. Bu mərhələnin ilk addımları sistemli olmasa da, ölkəyə təsirləri tədricən hiss olunur.
Xaricdəki bu fəaliyyətlərin yaratdığı psixoloji dalğa cəmiyyətin müxtəlif sosial qruplarında maraqla müzakirə edilir. Xaricdə məskunlaşan gənclər tamamilə yeni etiraz formaları və siyasi təsir alətlərindən istifadə etməyə başlayıblar. Bəzən bu etirazların əndazəsini aşması halları da müşahidə edilir.

Xaricdə yaşayan bir qrup fəal şəxsin yeni media resurslarından səmərəli istifadəsi ölkənin informasiya-təbliğat məkanında mövcud olan monopoliyanı çox sürətlə dağıdır. İqtidar on illər boyu bütün inzibati resurslarını, maliyyə və informasiya şəbəkələrinı səfərbər edərək yaratdığı mühit gözlənilməz şəkildə dəyişir. Xüsusilə də onların daim təbliğ etdiyi və özü üçün ən toxunulmaz dəyərlər kimi cəmiyyətə sırımağa çalışdığı dəyərlər sistemi sürətlə sökülməkdədir.

Hökumət bu tendensiyanın qarşısını çox primitiv metodlarla almağa cəhd edir. Mühacirlərin ailə üzvləri ətrafında baş verən qanunsuzluqlar sadə insanlarda bu fəalların çıxışlarına marağı və rəğbəti daha da artırır. Hökumət durumu özü üçün getdikcə mürəkkəbləşdirir. Dünyanın bir sıra ölkələrində həyata keçirilən “Diktatoru Tanıdaq” aksiyası hakimiyyətin beynəlxalq arenada mövqelərini zəiflədir. Ölkə daxilində də müxtəlif təsirlər yaratmaqdadır. Müvafiq hökumət qurumları və bu sahəyə məsul olan şəxslər yeni etiraz aksiyalarının qarşısını almaq istiqamətində bacarıqsızdırlar. Bir neçə blogerin, sosial şəbəkə fəalının xaricdəki fəaliyyətlərinin daha çox səs-küyə səbəb olması da hökumətin bu istiqamətdəki səriştəsiz siyasətidir.

Bəzi mənbələrdən sızan informasiyalara görə hazırda Avropa şəhərlərində “Diktatoru Tanıdaq” aksiyaları ilə bağlı yerli polis orqanları fəal müşahidə aparırlar. Aksiyalarla bağlı toplanmış materiallar əsasında hökumətlərə xüsusi hesabatlar hazırlanır. Bu hal AB ölkələrinin Azərbaycanla bağlı siyasətinə hansı təsirləri göstərəcəyini hələlik demək çətindir. Xatırladaq ki vaxtilə İraq, Misir, Suriya, Liviya kimi ölkələrdən mühacirət edən şəxslər də Avropada bu tipli siyasi aksiyalar keçirib. Ölkələrindəki diktatura rejimlərinə qarşı beynəlxalq ictimaiyyətin və AB idarəçilərinin diqqətini cəlb etməyə nail olublar.

Görünən budur ki uzun müddət hətta öz daxilində siyasi rəqabəti qadağan edən iqtidar indiki halda çox uğursuz durumla üzləşib. Sağlam tənqidlərə uyğun reaksiya vermək baxımından hakim partiyanın sıralarından yeni insanlar yetişdirə bilməyib. İqtidar müxalifətə qarşı açıq siyasi oponentlik edə biləcək kadrlar hazırlamaqda çox gecikib. Sosial şəbəkələrdə iqtidarı açıq müdafiə edən bir şəxsə qarşı müxalif fikirli 20-30 şəxs dərhal əks fikir bildirir. Monitorinqlər göstərir ki bu şəxslərin əksəriyyətini heç kim kordinasiya etmir. Hər kəs özü müstəqil şəkildə hökumətə oponentlik edir. İqtidar bütün açıq siyasi müstəvilərdə rəqiblərinə böyük fərqlə uduzur. Yeganə güclü olduğu dövlətin inzibati resurslarını idarə etməsidir. Tarixi proseslər göstərir ki belə resurslara bel bağlayan bütün iqtidarların aqibəti eyni acı sonluqa bitib.

Azərbaycan iqtidarı bütün primitiv metodlarından imtina etməklə yeni münasibətlər sisteminə şərait yaratmalıdır. Siyasi rəqabətə müstəvi verməli, azad medianın önünü açmalı, vətəndaş cəmiyyətinə qanunvericiliklə şərait yaratmalıdır. Cəmiyyətin müstəqil və müxalif düşüncəli şəxslərinə qarşı bütün basqılar dayandırmalıdır. Habelə, etimadlı iqtisadi-siyasi islahatlara başlamalıdır. Hakim komanda öz sıralarından qanunsuzluq törədənləri sərt cəzalandırmasa, mövcud durumu müsbətə doğru dəyişməsi çətin olacaq. Analizlər göstərir ki siyasi mühacirlərin xaricdə fəallaşması ölkədə yeni sosial-siyasi proseslərin yaranmasına səbəb ola bilər.

08 aprel 2018-ci il.

ABŞ Ermənistana maliyyə yardımı etməyəcək!

ABŞ prezidenti Donald Tramp Konqres tərəfindən təsdiq olunan dövlət büdcəsini imzalayıb. Büdcədə demokratik dəyərləri qiymətləndirmək üçün ABŞ-ın xüsusi proqramı çərçivəsində inkişaf etməkdə olan ölkələrə maliyyə yardımı edilirdi.

Bu ilki büdcədə Gürcüstan və Ukraynadan fərqli olaraq Ermənistana maliyyə yardımı edilməyəcək. Xatırlayırsınızsa, keçən il Azərbaycan, Belarus, Qazaxıstan və Türkmənistana da edilən maliyyə yardımları ləğv olunmuşdu.

ABŞ-ın ayırdığı maliyyə yardımının dayandırılması Ermənistana necə təsir edə bilər? Bu qərarların qəbulunda Rusiya ilə münasibətlərin təsiri varmı?

ABŞ dünyanın çoxsaylı ölkələrinə müxtəlif məsələlərlə bağlı maliyyə yardımı edir. Burada ABŞ-ın siyasi məqsədlər güdən təməl dövlət prinsipləri əsas götürülür.
Humanitar məsələlərdən tutmuş, terrorla mübarizəyədək müxtəlif məsələlərə görə yardımlar edilir. Xüsusilə də inkişaf etməkdə olan ölkələrə təhsil, səhiyyə, qaçqın, yoxsulluq problemlərinin həllində, habelə vətəndaş cəmiyyəti, media, sosial və hüquqi islahatlar istiqamətində də maliyyə yardımları göstərilir.
ABŞ dünyanın 172 ölkəsində təqribən 800-dən çox hərbi baza saxlayır. Bu ölkələrin əksəriyyətinə informasiya və təhlükəsizlik baxımından da maliyyə yardımı edir.
D.Tramp hakimiyyətə gəldikdən sonra dövlət büdcəsinin xaricdə xərcləmələrini əsaslı şəkildə azaldacağını vəd etmişdi. Artıq keçən ildən etibarən bu istiqamətdə müəyyən addımlar atılır. Xaricə edilən bir sıra maliyyə yardımlarının azaldığı və ya dayandırıldığı müşahidə edilir.
Maliyyə yardımlarının azaldılmasında və ya dayandırılmasında köklü səbəb kimi ABŞ büdcəsinin xarici xərclərinə qənaət edilməsi göstərilir. Bu il bir sıra ölkələrə hətta terrorla mübarizə üçün ayrılan vəsaitlər də dayandırılıb. Burada konkret olaraq hansısa açıq siyasi səbəblər göstərilməsə də, təbii ki siyasi məsələlərin rolu istisna deyil.
Xüsusilə də Rusiya və İranla çox yaxın siyasi münasibətlərdə olan ölkələrə bu yardımları dayandırmaq təsadüfi deyil. Gürcüstan və Ukraynadan fərqli olaraq, əvvəllər yardım edilən digər adı çəkilən ölkələr Rusiya ilə çox sıx siyasi münasibətlərdədir.
Elə götürək Azərbaycanı. Ölkəmiz “Antiterror Koalisiyası”nın üzvü olsa da, ABŞ-ın qlobal maraqlarına qarşı heç bir addım atmasa da maliyyə yardımları dayandırıldı. Deməli, bu qərarların verilməsində daha önəmli siyasi mülahizələr üstünlük təşkil edib.
Eynilə Ermənistana ediləcək müxtəlif maliyyə yardımlarının dayandırılması da çox güman ki oxşar siyasi səbəblərdən qaynaqlanır.
Hətta Orta Şərqdən Ermənistana gələn qaçqınların məskunlaşmasına maliyyə yardımı ayırmaq üçün ABŞ konqresmenlərinin müraciəti də nəzərə alınmayıb. ABŞ prezidentinin yanaşması onu göstərir ki, ənənəvi xarici siyasət doktrinası dəyişib. ABŞ-ın qlobal və regional maraqlarına birbaşa cavab verməyən bütün ölkələrlə münasibətlər yeni müstəviyə keçir.
Bununla belə, ABŞ-ın Ermənistana maliyyə yardımını dayandırması onların münasibətlərinə ciddi xələl gətirəcəyini sanmıram. Çünki ABŞ-da çox mütəşəkkil erməni lobbisi var. Ermənistan ehtiyyatla olsa da Avropa İttifaqı ilə inteqrasiyaya can atır. Həm də Ermənistana humanitar məqsədlərlə ediləcək maliyyə yardımına idarələrarası qaydada baxılması tövsiyə edilib.

Azərbaycan-İran prezidentlərinin Bakı görüşü barədə şərhim

Azərbaycan-İran prezidentlərinin Bakı görüşü başa çatdı. Beynəlxalq ziddiyyətlərin dərinləşdiyi bir ərəfədə keçirilən bu görüşün təfərrüatlarını, imzalanan sənədləri hökumətə yaxın qaynaqlar geniş şərh etdiyi üçün biz ümumi şəkildə analiz etməyə çalışaq.

Azərbaycanın geosiyasi mövqeyi əlverişli olduğu qədər də mürəkkəbdir. Bu mövqelərin hansının daha üstün olmasını əsasən hökumətin yürütdüyü xarici siyasət müəyyən edir. Ölkəmizin qlobal və regional xarici siyasətinin doğru və yanlış olmasının təhlilinə vaxt ayırmadan mətləbə keçmək istəyirəm.

Azərbaycan hökumətinin hazırkı xarici siyasət öncəliyini əsasən hakimiyyətin korporativ maraqları təşkil edir. Əgər bu maraqlara azacıq təhlükə hiss edilirsə, o zaman uyğun reaksiyalar verilir. Hakimiyyətin maraqlarına təhlükə yoxdursa, dövlətin və cəmiyyətin maraqları ilə bağlı istənilən həssas məsələlərin üzərindən ya sükutla keçilir, ya da sadəcə qurban verilir.

Ölkəmizin quru və su sərhədlərinin təxminən yarısı İran və Rusiya arasındadır. Hər iki böyük qonşumuz antidemokrtik idarəetməsi ilə dünya gündəmindədir. BMT hesabatlarına görə insan hüquq və azadlıqlarının ən çox pozulduğu, siyasi azadlıqların məhdud olduğu, mətbuat və ifadə azadlğının boğulduğu qeyri-azad ölkələrdir.

Həm də bu ölkələr mütəmadi olaraq ikitərəfli və çoxtərəfli münasibətlərdə beynəlxalq hüququn prinsiplərini açıq şəkildə pozur. Ümumbəşəri dəyərlərə məhəl qoymur, daxildə öz vətəndaşlarına qarşı əzici siyasət yürüdür.

Bəzən Azərbaycan hakimiyyətinin nümayəndələri məhz belə qonşuların əhatəsində olduqlarını bəhanə edərək demokratik dünyanın haqlı çağırışlarına müsbət reaksiya vermir. Ölkəni bu iki antidemokratik rejimlərin əhatəsində daha da köməksiz duruma salır. Azərbaycanın demokratikləşməsinin önünü kəsmək üçün bu iki böyük qonşu ölkələri özünə əlverişli fürsət sayır.

Artıq heç kimə sirr deyil ki Azərbaycan iqtidarı özünü qorumaq üçün Rusiya və İran rejimləri ilə çox sıx münasibətlərə meyllənib. Qərbin bu regiondan tam sıxışdırılması Rusiya və İran rejimləri ilə yanaşı, Azərbaycan hakimiyyətinin də maraqlarına uyğundur. Hökumət belə hesab edir ki, demokratik dünya buradan nə qədər uzaq olsa, hakimiyyətini sürdürmək bir o qədər rahat olacaq.

Xatırlayırsınızsa, MDB dövlət başçılarının keçən il (26 dekabrın 2017-ci il) Moskvada keçirilən qeyri-rəsmi görüşündə Azərbaycan prezidenti Rusiya prezidentini az qala beynəlxalq hüququn qarantı kimi təqdim etmişdi. “Sizin beynəlxalq hüququn normalarına şəxsi sədaqətiniz beynəlxalq hüququn normalarının pozulmasından zərər çəkən bütün ölkələrə ədalətin bərpa olunacağına böyük ümid verir", deyərək. Bu tezis özlüyündə hansı siyasi mahiyyəti ifadə edirdisə, İran prezidenti ilə görüşdə Azərbaycanın dövlət başçısının ifadə etdiyi, “Azərbaycan bütün beynəlxalq məsələlərdə daim İranın yanındadır” tezisinin siyasi mahiyyəti eynidir.

Hakimiyyətin Rusiya və İranla bağlı yanaşmasının heç biri ölkəmizin milli maraqlarına uyğun gəlmir. Bu günədək keçmiş sovet ərazilərində hökm sürən bütün qanlı münaqişələrin birbaşa müəllifi Rusiya olub. Rusiya nəinki sabitləşdirici faktor, əksinə öz siyasəti ilə qızışdırıcı, dağıdıcı, pozucu faktor olub. Beynəlxalq hüququn ən üstün prinsiplərini və normalarını tapdayaraq Gürcüstanın ərazi bütövlüyünü pozub, Ukraynanın ərazisini işğal edib, Orta Şərqdə diktatorları dəstəkləyir, Azərbaycanın Qarabağ və ətraf rayonlarının 25 ildir işğalda qalmasını açıq himayə edir və s. Son illər Rusiyanın beynəlxalq hüquqa etinasız münasibəti az qala qlobal siyasi böhrana çevrilməkdədi.

Eyni zamanda ölkə başçısının bütün beynəlxalq məsələlərdə daim İranın yanında olduğunu deməsi də çoxsaylı suallar doğurur.
Biz hansı beynəlxalq məsələlərdə İranın yanındayıq? Hökumət bu barədə hansı faktları sadalaya bilər?

Açığı bu barədə deyiləcək fakt bilmirəm. Çünki, siyasi məkan olaraq MDB və Avropa Şurası üzvüyük. Qarabağ probleminin nizamlanması ATƏT çərçivəsində aparılır. Ölkənin əsas ticarət tərəfdaşları arasında İran heç ilk onluqda da deyil.
Digər tərəfdən İran açıq şəkildə Orta Şərqdə məzhəbçi siyasət aparır. Azərbaycanın milli maraqlarına hörmət göstərərək Ermənistanla diplomatik əlaqələr qurmayan Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistanla ziddiyyətləri var. ABŞ, AB, İsrail ilə gərgin münasibətlərdədir. Strateji müttəfiqimiz Türkiyənin zəifləməsində maraqlıdır və s.
Bir daha qeyd edirəm ki, Ermənistanla yaxın dost olan, Xəzərin statusu ilə bağlı Azərbaycana daim təzyiq edən İranla hansı beynəlxalq məsələdə bir yerdə olduğumuzu deyə bilmirəm.

Ortada görünən bu yaxınlıq iki faktorla bağlıdır.
Birincisi, Qərbin İran və Rusiya ilə bağlı sistemli təcrid siyasətində Azərbaycan hökumətinin kiminlə yaxın olduğunu göstərməkdir.
İkincisi isə İran və Rusiya hökumətlərinin Azərbaycan hakimiyyətinin özəl maraqlarına təminat verməsi ilə bağlıdır.
Təəssüf ki Azərbaycan hökuməti ölkəni hansı yeni təhlükələrə sürüklədiyini ya anlamır, ya da məqsədli şəkildə ölkəni bu təhlükəyə doğru çəkir.
Yaxın günlərdə bu təhlükələrlə bağlı fikirlərimi müzakirənizə təqdim edəcəm.

29 mart 2018-ci il.

Böyük Britaniya-Rusiya arasındakı gərginlik beynəlxalq diplomatik böhrana çevrilir.

Rusiya diplomatları ilə bağlı yaşanan böhran Putun iqtidarına nə vəd edir?

“Soyuq Savaş” dönəmindən bu yana ilk dəfədir ki Rusiya belə irimiqyaslı diplomatik böhranla üzləşib. Böyük Britaniyada yaşayan sabiq kəşfiyyatçı Sergey Skripal və onun qızına qarşı martın 4-də Salisbury şəhərində törədilən suiqəsdə görə gərginlik böyüyür.

Qadağan olunmuş kimyəvi maddədən istifadə etməklə törədilən suiqəsdə görə İngiltərə hökuməti Rusiya xüsusi xidmət orqanlarını şübhəli elan edib. Artıq iki dövlət arasındakı gərginlik beynəlxalq xaraker almağa başlayıb və yüksələn xətlə davam edir.
Rəsmi London “Diplomatik əlaqələr haqqında Vyana Konvensiyası”nın tələblərinin pozulmasını rəhbər tutaraq 23 Rusiya diplomatını ölkədən çıxarmağa qərar verib. Britaniya-Rusiya münasibətlərinin əsasən pozulduğunu demək olar. Bütün münasibətlərə, o cümlədən iqtisadi, siyasi, mədəni və informasiya əlaqələrinin dayandırılması istiqamətində rəsmi London kompleks addımlar atacağını bəyan edib. Hətta bu il Rusiyada keçiriləcək futbol üzrə Dünya Çempionatına İngiltərənin hökumət nümayəndələri və kral ailəsinin üzvləri qatılmayacaq.

Durum çox gərgindir. Bir sıra qərb dövlətləri də Böyük Britaniya ilə həmrəylik göstərərək Rusiya diplomatlarını öz ölkələrindən çıxarmağa (“persona non-qrata”) başlayıb. Rusiya ətrafında cərəyan edən proseslər ciddi təhlükələr doğura bilər. Tərəflər arasında gərginliyin azaldılması təşəbbüsləri görünmür. Əksinə, daha da artır.

ABŞ prezidenti Donald Tramp 60 Rusiya vətəndaşını casusluq etməkdə şübhəli hesab edərək 7 gün müddətində ölkədən çıxarmaq qərarı verdi. Bu diplomatlar Rusiyanın Vaşinqtondakı səfirliyinin əməkdaşları və Nyu-Yorkda yerləşən BMT-də vəzifə tutan şəxslərdir. Bundan əlavə aprelin 2-dək Seattldakı Rusiya Konsulluğu da qapadılacaq.

Avropa Birliyi və Avropa Şurası da İngiltərə ilə həmrəy olduqlarını açıqladı. Almaniya, Fransa, Polşa, Çexiya, Ukrayna, Kanada və digər ölkələrdən çox sayda Rusiya diplomatlarının çıxarılmasına başlanılıb.

NATO üzvü olan 29 ölkə adından yayılan açıqlama da öz üslubuna görə xeyli sərtdir. Beynəlxalq norma və prinsiplərin, habelə müqavilələrin Rusiya tərəfindən çox kobud şəkildə pozulduğu bildirilir. İlk dəfədir ki NATO sərhədləri çərçivəsində təhlükəli kimyəvi qazdan istifadə edildiyinə diqqət çəkilir. Həmçinin Rusiyanın Britaniyaya izahat verməsinin vacibliyi qeyd edilir.
BMT Təhlükəsizlik Şurasının da Britaniyanın təcili çağırışı əsasında toplanacağı məlum olub.

Artıq Qərb-Rusiya münasibətlərinin gəldiyi nöqtə “qırmızı xətt”ə yaxınlaşıb. Rusiya tərəfinin də cavab reaksiyaları çox sərtdir. Rəsmi Moskva Britaniyanın və digər qərb dövlətlərinin bu yanaşmasını “bənzəri olmayan provokasiya” adlandırır. “Hansı dövlət Rusiya diplomatlarını öz ölkəsindən çıxaracaqsa, onun qarşılığının veriləcəyi” bəyan edilib. Rusiya xarici işlər nazirliyinin açıqlaması da hədə və xəbərdarlıq şəklindədir. “Rusiya güclü bir nüvə dövlətidir, heç kim bir nüvə dövlətini təhdid etməməlidir” tezisinin arxasındakı hədəni də sezməmək mümkün deyil. Rəsmi Londonun ultimatumunun da Rusiya tərəfindən qəbul edilməyəcəyi qeyd edilib.

Rusiyadakı hazırkı sosial-siyasi və psixoloji durum elədir ki, Putin administrasiyasının açıq şəkildə geri addım atması imkansız görünür. Rusiyanın dövlət televiziyası ilə yayılan sərt açıqlamalar da əsasən daxili auditoriya üçün nəzərdə tutulub. Rusiya cəmiyyəti Putin iqtidarının azacıq zəiflədiyini hiss etsə, o zaman ölkədə irimiqyaslı proseslər sürətlə başlaya bilər.

Ancaq bütün təhlillər göstərir ki Rusiyanın qərblə münasibətlərinin bu qədər gərginləşməsi ona baha başa gələcək. Rusiyanın resursları bu diplomatik böhrandan itkisiz çıxmağa yetərli deyil. Xüsusilə də ABŞ-ın tətbiq etdiyi və gələcəkdə AB ölkələrinin də qoşulması gözlənilən sanksiyalar Rusiyaya öz mənfi təsirlərini göstərməkdədir.

Müasir dünyanı nüvə silahı ilə hədələmək çarəsizliyin ifadəsidir. Putin adminstrasiyasının xarici siyasəti Rusiyanı çox çıxılmaz duruma sürükləməklə yanaşı, beynəlxalq arenada da ziddiyyətləri artırıb.
SSRİ dağılan ərəfədə (1991), RF-nın gələcək siyasi və təhlükəsizlik problemlərinin birgə həlli ilə bağlı Qərbin əsas söz sahibləri olan bəzi dövlətlər Rusiya ilə saziş imzalamışdı. (Bu sazişin açıq və gizli müddəaları barədə sızan bəzi məlumatlar var və 30 illik bir müddəti əhatə etdiyi ehtimal edilirdi) Rusiya iqtisadi baxımdan gücləndikcə 2007-ci ildən etibarən tədircən bu razılaşmaları pozmağa başladı.
Əslində hazırda yaşanan gərginliyə səbəb Britaniyadakı son suiqəsd olayı olsa da, daha köklü səbəblər var. Rusiyanın Orta Şərq və “Avrasiya İƏT” siyasəti, habelə, NATO-nun şərqə doğru genişlənməsi, ABŞ-ın İrana qarşı planlaşdırdığı yeni siyasətdə Rusiyanın “zərərsizləşdirilməsi” kimi bir çox mürəkkəb məsələlər var. Bundan əlavə Rusiyanın keçmiş sovet məkanı ilə bağlı yeni çox aqressiv siyasət yürütməyə hazırlaşdığı da ehtimal edilir. “Yaxın Xaric” adlandırdığı regionlara siyasi-hərbi nəzarəti artırmaq iddiasındadır. Xüsusilə də tezliklə Ukraynada mövcud münaqişənin yeni mərhələyə qədəm qoyacağı istisna edilmir. Putin iqtidarı Rusiya cəmiyyətinin diqqətini daxildəki sosial-iqtisadi böhrandan yayındırmaq üçün xaricdə hər cür hərbi-siyasi avantüraya meyllidir. Rəsmi Moskva "odla oynayır".

27 mart 2018-ci il.

Rusiya

Rusiya

Rusiya

Rusiya

Putinin yenidən prezident seçilməsi Rusiyaya nə vəd edir?

Putinin yenidən prezident seçilməsi Rusiyanın gələcəyinə necə təsir edəcək?

 Rusiyada növbəti prezident seçkiləri başa çatdı. Gözlənildiyi kimi Vladimir Putin dördüncü dəfə prezident kürsüsünə sahib oldu. Rusiya dünyanın böyük dövlətlərindən biri olsa da, bu seçki prosesi dünya gündəmində xüsusi müzakirələrə səbəb olmadı.

Məsələnin mahiyyəti çox sadədir. Rusiyada prezident seçkisinin nəticəsini öncədən hər kəs bilirdi. Nəyin bahasına olursa-olsun Putunin prezidentliyinin davam edəcəyi aydın idi. Qeyri-azad ölkələrin hamısında oxşar siyasi proseslər yaşanır. Bu baxımdan Rusiyadakı son seçki kampaniyasının və onun nəticəsinin xüsusi analizini aparmağa zərurət qalmayıb.

Avtoritar rejimlərin hakim olduğu ölkələrdə seçkilər demokratik dəyişiklik üçün siyasi vasitə sayılmır. Əksinə, antidemokratik rejimi möhkəmləndirmək, müxalif düşüncəli insanlara ümidsizlik aşılamaq, siyasi rəqabət mühitini nəzarətdə saxlamaq üçün bir vasitədir. Bu baxımdan Rusiyada başa çatan seçkidə gözlənilməz heç nə baş vermədi.

İndi əksəriyyəti düşündürən suallar seçkinin nəticələri ilə bağlı deyil. Rusiyanı yaxın və uzaq gələcəkdə nə gözləyir? Putun administrasiyası xarici və daxili siyasətində hansısa köklü dəyişiklik edəcəkmi?

Son illər Rusiya yalnız aqresiv siyasəti ilə dünyanın diqqət mərkəzindədir. Beynəlxalq hüquqa məhəl qoymadan qonşu dövlətlərin ərazi bütövlüyünə təcavüz edir. Əksəriyyət münaqişə bölgələrində baş roldadır. Aqresiv hərbi-siyasi bəyanatları ilə dünyanı təhdid edir.

Rusiyanı diplomatik yollarla cilovlamağın çətinləşdiyini anlayan Qərb dövlətləri artıq sistemli şəkildə anti-Rusiya siyasəti həyata keçirməyin zəruriliyini qəbul edirlər.

Çağdaş Rusiyanın daxili və xarici siyasəti öz tarixinin ən böhranlı dönəminə qədəm qoyub. Rusiyada prezident seçkiləri məhz belə bir gərgin dövrə təsadüf etdi.

Ölkə xaricdən sanksiyalar, iqtisadi-siyasi təcrid və psixoloji basqı altindadır. Daxildə isə əhalinin sosial durumu günbəgün pisləşir.  Putin administrasiyasına cəmiyyətin fəal kəsiminin etimadı sürətlə azalır. Müxalifət təşkilatlanır və cəmiyyətə təsir imkanları böyüyür.

Rusiya çox böyük problemlərin astanasındadır. Hökumət bu böhranlı durumdan itkisiz çıxmaq üçün hansı yolu seçəcək? Beynəlxalq müstəvidə köklü siyasət dəyişikliyi etməsi mümkündürmü? Daxildə demokratik siyasi-iqtisadi islahatlar aparacaqmı? Cəmiyyəti dövlət idarəetməsində fəal iştirakçıya çevirmək yolu tutacaqmı? Əgər islahatlar aparılsa, bu hansı nəticələrə gətirib çıxara bilər? Cəmiyyəti daha da basqıçı siyasətlə təcrid etmək yolunu davam etmək nə qədər effektli olacaq?

Bu sualların cavabını zamanın öhdəsinə buraxaq. Putin administrasiyasının yaxın dövr üçün proqramlarını analiz edərkən çox məsələlər aydın olacaq.

İndi isə bəzi ehtimallara nəzər salaq.

Rusiyanın Suriyadan çıxması onun süqutunun başlanğıcı ola bilər. Dünyanın ən nəhəng rəqabət dənizi olan Aralıq dənizində mövcudluğuna ağır zərbə dəyər. İqtisadi, siyasi və hərbi baxımdan qolobal əhəmiyyətini tam itirər. Odur ki Rusiya Orta Şərqdə mövcudluğunu saxlamaq üçün bütün vasitələrə əl atacaq. Həmçinin, Asiyada əzəli müttəfiqləri Çin, Şimali Koreya və İran ilə Qərbə qarşı yeni aktiv müqavimət müstəvisi formalaşdırmağa cəhd edəcək.

Bununla yanaşı, “yaxın xaric” adlandırdığı keçmiş sovet respublikaları ilə bağlı öz iddialarından da asanlıqla geri çəkilməsi mümkün deyil. Əksinə, bu istiqamətdə yeni hərbi-siyasi həmlələri artıracağı istisna deyil.

Avropa Birliyi-Rusiya münasibətləri gərgin olsa da, tərəflər hələ ehtiyyatlı yanaşmasını davam etdirir. Ancaq Rusiyanın aqresiv bəyanatlarından narahatlıq artmaqdadır. ABŞ və AB-nin Rusiya ilə ziddiyyətlərinin dərinləşməsi getdikcə yüksəlir.

Putin adminstrasiyasının daxili siyasətində də ciddi dəyişiklik mümkün deyil.

Demokratik siyasi-iqtisadi islahatlar aparılması üçün əlverişli fürsət itirilib. İqtisadi-siyasi durum və beynəlxalq konyuktura artıq Rusiyanın əleyhinə inkişaf edir. İndiki situasiyada cəmiyyəti dövlət idarəetməsində fəal iştirakçıya çevirmək ölkədə idarəedilməz kütləvi proseslərə yol aça bilər.

Cəmiyyət üzərində basqını artırmaq da eyni dərəcədə risklidir. Beynəlxalq təcridin intensivləşdiyi bir vaxtda cəmiyyəti daha da sıxmaq əks effekt doğura bilər. İndi Rusiyda da sosial şəbəkələr, sosial media alternativ təbliğat müstəvisi kimi çox populyardır. Cəmiyyətin fəallaşmasında bu resurs önəmli rol oynayır.

Habelə, yaşlı nəsildən fərqli olaraq gənclərin müasir sosial-siyasi proseslərə yanaşması Rusiya hökumətinin istəklərinə uyğun gəlmir. Sosial problemlərin artmasına cəmiyyətin reaksiyası da birmənalı deyil. Bu durum etirazlara yol aça bilər. Rusiya hökuməti yalnız yeni irimiqyaslı hərbi-siyasi ziddiyyətlərlə cəmiyyəti monipulyasiya edə bilər.

Təhlillər göstərir ki, nə Putin administrasiyası ənənəvi siyasətindən asanlıqla geri çəkiləcək, nə də Qərb. Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki Rusiyanın resursları bu gərginliyi uzun müddət sürdürməyə yetərli deyil. Zamanla Rusiyanın antidemokratik rejimi zəifləyəcək və siyasi gücünü itirəcək.

İstənilən halda Rusiya çox böyük dövlətdir və onun yürütdüyü siyasətin regiona ciddi təsirləri var. Azərbaycanın da daxil olduğu region çox mürəkkəb geosiyasi proseslərin ərəfəsindədir. Xüsusilə də Qarabağ probleminin həlli istiqamətində Azərbaycan hökuməti daha fəal siyasətə üstünlük verməlidir. Rusiya ilə münasibətlərdə məsafəli davranmalı və yalnız ölkənin təməl maraqları əsas götürülməlidir.

20 mart 2018-ci il