"Seçki"nin qalibləri, siyasətin məğlubları olacaq!

                              Bu hadisələr seçkini tamamilə gözümdən saldı...

Seçki"də iştirak etməyəcəyimin qəti qərarını 5 il öncə vermişəm. Dostlarıma və əqidədaşlarıma o zaman bəyan etmişdim ki, seçki komissiyalarının tərkibi və formatı dəyişməsə, hakimiyyətin seçkiyə və müxalif siyasi partiyalara münasibəti normallaşmasa, aydın siyasi iradə ifadə olunmasa bir daha belə mənasız vaxt itkisi olan mərəkədə rol almayacam. Hakimiyyət qarşısında açıq və gizli öhdəlikləri olmadan “seçki”də rol almaq istəyən müstəqil və müxalif şəxslərə də bunu rəva görməyəcəm. Seçicilərin də bu şəraitdə səsverməyə gəlib vaxt itirməyindənsə, aktiv boykot etmələrinin daha faydalı olacağını təbliğ edəcəm. Səbəb isə sadədir. Hakimiyyətin müəyyən etdiyi bu “aşağılayıcı müstəvi”də seçicinin önünə çıxmaq və ondan səs istəmək vətəndaşları yumşaq desək siyasətdən uzaqlaşdırır. Bir-iki boşboğazı istisna etsək, heç bir normal siyasi təfəkkürü olan insan iddia edə bilməz ki, indiyədək keçirilən “seçki” cəmiyyətə müsbət nə isə verə bilib.

     “Seçki”də seçicilərin iradəsi ilə deputat mandatı qazanmaq mümkün deyil.

2010-cu il parlament seçkisində 44 saylı Abşeron-Sumqayıt seçki dairəsindən namizəd olduğum zaman çox fəal və maraqlı seçki kampaniyası aparmışdıq. Təbliğat komandamız işgüzar, təcrübəli və intellektual şəxslərdən ibarət idi. Kütləvi görüşləri intellektul komandamız, fərdi ev-ev təbliğat kampaniyasını ağsaqqallar və qadınlardan ibarət komandamız, təşviqat materiallarını paylamaq və yapışdırmaq işinə isə gənclərdən ibarət komandamız məsul idi. Mükəmməl bir seçki kampaniyası apardıq. Auditoriya qarşısında çox təsirli çıxışlarla hərarətli seçici dəstəyi qazanmışdıq. Seçki Qərargahımın rəhbəri çox hörmətli dostum Səməd Hətəmovun auditoriyanı dərhal səfərbər edən, titrədən bənzərsiz səsi, nitqi və siyasi çıxışları, seçki qərargahımızın hüquqşünası Ələsgər Məmmədlinin hüquqi-siyasi baxımdan əsaslandırılmış arqumentləri, adlarını müəyyən səbəblərdən qeyd etməyi münasib bilmədiyim digər tanınmış gənc elm, mədəniyyət və siyasət adamlarının əsaslandırılmış çıxışları seçiciləri valeh etmişdi. Təvazökarlıqdan uzaq olsa da qeyd edim ki, mənim də sistemli və səmimi çıxışlarım böyük rəğbət və coşğu ilə qarşılanırdı. Hətta, görüşlərdə iştirak etmək tapşırığı alan yerli icra hakimiyyətinin və hüquq-mühafizə orqanlarının savadlı nümayəndələri də görüşlərdən sonra sadə seçicilər kimi bizə yaxınlaşır əllərimizi sıxır, təşəkkür edir və uğurlar arzulayırdılar. Mükəmməl komanda və mükəmməl kampaniya ilə nə etmək mümkün idisə, onu etmişdik. Amma, nəticəyə gedən yol qapalı idi.

                  ”Seçki”də kampaniya aparmaq ən əhəmiyyətsiz məşğuliyyətdir.

Əgər azacıq normal seçki olsaydı, komandamız mütləq qalib olacaqdı. Amma, seçki olmadığı üçün heç kimin tanımadığı, seçicilər qarşısında bir dəfə də olsun ağzını açmayan, nə siyasi təfəkkürü, nə də siyasi məsuliyyəti olan bir adam deputat “seçildi”. Seçki dairəsi ərazisində abadlıq işləri aparan, kütləvi görüşlərdə seçicilərə açıq-aşkar kolbasa və pul paylayan, hətta guya İlham Əliyevlə tələb yoldaş olduğunu deməkdən belə çəkinməyən Hacı Salayev adlı bir şəxs 17662 səslə mandat aldı. Ən dəhşətlisi budur ki, bu qədər açıq və geniş miqyaslı qanunsuzluqlardan dəfələrlə DSK-ya və MSK-ya əsaslandırılmış şikayət məktubları ünvanlasaq da heç bir dövlət qurumu öz qanuni vəzifəsini icra edib, tədbir görmədi. Bizim fəaliyyətimizi “qayda-qanunların” ən sərt üzü tənzimləsə də, rəqibimizə heç bir əngəl, standart olmamaqla yanaşı həm də bütün imkanlar açıq idi.

           Total saxtakarlığın və qanunsuzluğun miqyası ölçüyə gəlməz idi.

Baş Nazirin müavini Əli Həsənovun qardaşı, Sumqayıt İH başçısının müavini Ramiz Həsənov birbaşa bütün bu qanunsuzluqların başında dayanırdı. Hətta, günün çox vaxtını ya DSK-da olur, ya da H.Salayevin “abadlıq” işlərinə rəhbərlik edirdi. Görüşlərimizə maneələr yaratmaq üçün min bir oyundan çıxırdılar. Görüş qrafikində boş günləri və saatları nəzərə alıb görüş üçün DSK-ya yazılı məlumat verirdik. Sakinləri dəvət edib həmin yerə gələndə görürdük ki, başqa bir qadın namizəd 7-8 adamla yenicə görüşə başlayıb. Hətta, əlində köhnə tarixə icazə verilmiş sənəd də var. 2 saat gözləməli olurduq ki, bu təxribatçılar zalı tərk etsin. Belə hallara görə başqa yerdə təyin etdiyimiz görüşlərə faktiki olaraq çata bilmirdik. Sonralar dəqiqləşmələr apardım ki, bu cür açıq qanunsuz və əxlaqsız davranışı heç bir DSK özünə rəva görməyib, 44 saylı DSK-dan başqa. 

Seçki günü xüsusi avtobuslarla, mülki geyimli polislərin və icra hakimiyyəti nümayəndələrinin müşayəti ilə 80-100 adam məntəqələrə gətirilir “karusel” təşkil edilirdi. Hansı məntəqədə müşahidəçilərim, vəkillərim qətiyyət göstərdisə, onları dərhal müxtəlif bəhanələrlə zorla məntəqələrdən uzaqlaşdırırdılar. Bir qrup “müşahidəçi” mənim vəkillərimdən komissiyaya şikayət edirdilər ki, guya nümayəndələrim bunlara müşahidə aparmağa mane olur. Polis və məntəqə sədri dərhal “şikayəti” təmin edirdi. Novxanıda yerləşən məntəqələrin birində daha biabırçı qanunsuzluq baş vermişdi. Cəsarətli nümayəndələrimdən birini məntəqədən uzaqlaşdırmaq üçün ondan şikayət yazmışdılar və zor tətbiq edərək məntəqədən çıxarmağa çalışırdılar. Amma, o fəal müqavimət göstərir, məntəqəni tərk etmirdi. Hüquqşünasımız Ələsgər bəy yaxın ərazidə olduğu üçün məsələni aydınlaşdırmaq üçün hadisə yerinə getdi. O gələnə qədər polis Sadiq Əkbərov adlı nümayəndəmizi “zərərsizləşdirmişdi”. Ələsgər bəy məntəqəyə daxil olanda məntəqə sədri əlində H.Salayevin lehinə hazırlanmış 60-70 hazır bülleteni qutuya atmağa çalışırdı. Telefon vasitəsilə çəkiliş apararaq məntəqə sədrinə kobud qanunsuzluq etdiyi üçün irad bildirərkən, mülki geyimli polislər və digər komissiya üzvləri onun üzərinə hücuma keçərək qanuni vəzifəsini icra etməyə zor tətbiq edərək mane olmağa başladılar. Bülletenlər isə qutuya atıldı. Telefonun çəkiliş aparmasından xəbərsiz olduqları üçün əminliklə hayqırırdılar ki, bu qanunsuzluğa görə onları kimsə cəzalandıra bilməz. MSK üzvü Akif Qurbanova dərhal hadisə haqqında məlumat verdim. Həmin vaxt MSK-nın iclası keçirilirdiyi üçün o birbaşa iclasda məsələni səsləndirdi və əldə sübutların olduğunu elan etdi. Artıq bu məntəqədə qalmağın heç bir əhəmiyyəti yox idi. Azyaşlı xəstə körpəsi olan nümayəndəm polis tərəfindən saxlandığı üçün onun azad olunması üçün cəhdlər edirdik. Ələsgər bəy məntəqədən çıxıb maşınına oturmaq istəyəndə orta yaşlı bir kişi özünü onun maşınına çırpıb, çığıraraq təkərin altına uzandı. Mülki və formada olan polislər, “şahidlər” dərhal hadisə yerinə toplaşdılar. “Zərərçəkən” iddia edirdi ki, bu şəxs məni maşınla vurdu. Halbuki Ələsgər bəy hələ maşına oturmamış və mühərriki işə salmamışdı. Polislərin gözü qarşısında qondarma “cinayət” hadisəsinə görə Ələsgər bəyi həbs etməyə calışırdılar. Böyük çəhdlərdən sonra bu “qondarma” işləri həll etdik. Böyük əsəb gərginliyi ilə müşayət olunan “seçki”ni beləcə başa vurduq. 

Bütün stüasiyalarda qanunun tələbləri ilə haqlı tərəf biz olsaq da, güclü tərəf bütün qanunsuzluqlara baxmayaraq prosesdən qalib çıxırdı. (əlimizdə o zaman çəkilmiş 200-dən çox şəkil, və video çəkilişlər var.) Qanunsuzluğun miqyası elə böyük idi ki, bir çox məntəqələrdə 100% seçici fəallığı olmuşdu. H.Salayevin səsini o qədər şişirtdilər ki, ölkə üzrə Mehriban Əliyeva (31797 səs) və Vasif Talibovdan (22433 səs) az, spiker Oqtay Əsədovdan (16786 səs) çox səs alaraq deputat oldu. MSK-nın iclasında şikayətimi əsaslandırmaq üçün M. Pənahov mənə 30 saniyə vaxt verdi. Bu 30 saniyədə şikayət əsaslandırmaq yox, ancaq söyüş söymək olardı. Təmkinlə çıxışıma başladım və yuxarıda qeyd etdiyim rəqəmləri səsləndirib sual verdim ki, doğrudanmı H.Salayev spiker Oqtay Əsədovdan daha çox nüfuza malikdir? Doğrudanmı bu adam 17662 səslərlə ilk üçlükdə olacaq qədər vacib adamdır? M.Pənahovun məni sona qədər dinləməyə hövsələsi çatmadı və çıxışımı yarımçıq kəsdi. Tanınmış vəkil Xalid Bağırov tərəfindən Apelyasiya Məhkəməsinə 30 səhifəlik şikayət hazırladıq. Saat 16:30-da sənədləri şəxsən Bakı Apelyasiya Məhkəməsinə təqdim etdim. Məhkəmə binasından yenicə çıxmışdım ki, mənə zəng gəldi. Məhkəmənin katibi saat 17:00-da işə baxılmaq üçün məni iclasa dəvət edirdi. Geri qayıtdım və məhkəmə iclasına qatıldım. Hakim Mehparə Nəbiyevanın sədrliyi ilə iclas keçirildi və şikayətim təmin edilmədi. Bir onu deməyə macal tapdım ki, siz analoqu olmayan rekorda imza atdınız, 30 dəqiqəyə 30 səhifəlik bir şikayətlə tanış olub, iclas keçirib və qərar verdiniz? Beləliklə, məhkəmə instansiyaları da “ədaləti” operativ “bərpa” etdilər. Ali Məhkəmə də gözlənildiyi kimi eyni davranışı təkrarladı.  

Ötən “seçki” dən sonra bu müstəviyə yenidən qayıtmağım ciddi siyasi səhv olardı.

Müstəqil namizəd olsaydım mütləq geri çəkilərdim. Lakin, partiya qarşısında öhdəliklərim olduğu üçün bu mənəvi işgəncəni sonadək yaşamaq məcburiyyətində qaldım. Sonradan bizə aydın oldu ki, partiyanın parlamentdə bir nəfərlə təmsilçiliyi, heç bizim sonadək iştirakımız olmadan da mümkün olacaqmış. Bu keçən 5 il ərzində MM-də bir dəfə də olsun ağzını açıb çıxış etməyən H.Salayev total qanunsuzluqlarla deputat oldu. “Seçki”dən sonra cəmiyyətin iradəsini zorlamaq məharəti olan idarəçilərin “xidmətləri” yüksək səviyyədə qiymətləndirildi. Bir müddət sonra qanunları heçə sayan Ramiz Həsənov Zəngilan rayon İH-nin başçısı oldu. Bu bir tarixdir və əminəm ki, bu qanunsuzluqları həyata keçirən şəxslər gec-tez cəmiyyət qarşısında cavab verəcəklər. “Seçki”də cəmiyyətə və özümüzə bu qanunsuzluqlarla bağlı nəyi sübut etmək mümkün idisə, 20 ildir siyasətlə məşğul olan hər kəs ən azı bir, ən çoxu isə 2-3 dəfə bunu edib. Siyasətə yeni qədəm qoyan insanların “seçki”yə qatılmasını hardasa anlamaq olar. Çünki, kimisi təcrübə qazanmaq, kimisi öz fəaliyyəti ilə qanunsuzluqlara əmin olmaq, kimisi də nə isə qazanmaq həvəsindədir. Yaşanmış acı təcrübələrə inanmaq istəməyən şəxsləri anlamaq mümkün olsa da, özünü sadəlövhlüyə vurub bu məzhəkəyə canlılıq qatmaq istəyənləri nə indi, nə də gələcəkdə anlamaq mümkün deyil. Hakimiyyət qarşısında öhdəliyi olmadan “seçki”də iştirak edən bütün insanları öz qərarlarına yenidən baxmağa çağırıram. Bu dəfə "seçki"nin qalibləri, siyasətin məğlubları olacaq.

“Seçki”də iştirak edənlər özlərinə, boykot edənlər cəmiyyətə qazandıracaq!

Bu yazı cəmiyyət daxili münasibətlərdə rolu olmayan sadə, ictimai təşəbbüslərdən və siyasətdən uzaq insanlar üçün deyil, birbaşa siyasi iddiası olan, ictimai-siyasi proseslərə maraq göstərən savadlı şəxslər üçün nəzərdə tutulub.

 2015-ci ilin Milli Məclisə seçkilərinə iqtidarın, müxalifətin və bütövlükdə cəmiyyətin yanaşması istiqamətində müzakirə açmağa çalışacağıq. Müşahidələr onu göstərir ki, bu parlament seçkisi son Bələdiyyələrə seçkilərdən də xeyli sönük və maraqsızdır. Nəinki müxalifət, vətəndaş cəmiyyəti, fəal insanlar, hətta ən məlumatsız vətəndaşlarımız da 125 dairənin tək birində belə, təsadüfi seçimə yer qoyulmadığını yaxşı bilir. Mandata sahib olacaq şəxslərin böyük əksəriyyətinə “seçiləcəklərinin” məxfiliyini seçki gününədək qoruyub saxlamaq tapşırıqları verilsə də bu göstərişə əvvəlki seçkilərdə olduğu kimi yenə də nail olmaq mümkün olmadı. İstənilən şəxs, istənilən dairə ərazisində kiçik bir müşahidə aparmaqla, seçki bitməmiş də 125 yerin sahiblərini müəyyən edə bilər. Artıq “seçiləcək” şəxslərin yaxınları müvafiq dairələrin ərazilərində ənənəvi yenidənqurma, təmir, təchizat və təbliğat işlərinə start verdikləri kimi, hökumətin yerli strukturları da “seçiləcək” şəxslərin qarşısından bütün maneələri qaldırmaq üçün hərəkətə keçiblər. Məsələnin bu tərəfinin peşəkarlar üçün o qədər də maraqlı və təəcüblü olmadığını nəzərə alıb bir başa keçək mətləbə.

   İndiyədək keçirilən parlament seçkiləri tarixə necə düşüb?

Qısaca olaraq deyə bilərik ki, indiyədək keçirilən parlament seçkilərinin heç biri azad, ədalətli və şəffaf hesab edilə bilməz. Bu yazını yazarkən kiçik bir araşdırma apardıq. Məlum oldu ki, bütün dönəmlərdə həm qanunvericilik, həm də onun tətbiqi müxalifətin və müstəqil şəxslərin əl-qolunu bağlamağa, fəaliyyət imkanlarını məhdudlaşdırmağa yönəlib. Siyasi durum əlverişli olmasa da müxalifət bütün seçkilərdə böyük insan resursları ilə iştirak edib, nüfuzlu namizədlər irəli sürüb, ciddi təbliğat aparıb və seçki günü peşəkar müşahidələr təşkil edib. Bir-iki istisnalar olsa da əksər dairələrdə qazanılmış qələbələr açıq-aşkar zorakılıqla dəyişdirilib və hökumət öz istədiyi şəxsləri deputat “seçib”. Müxalifətin böyük bir hissəsi saxtakarlıqlara etiraz məqsədilə hər dəfə iri miqyaslı dinc aksiyalar təşkil etsədə saxta nəticələrə təsir edə bilməyib. Aksiyalar zorakılıqla dağıdılıb, kütləvi həbslər həyata keçirilib, partiyalar zəifləyib və siyasi azadlıqlar getdikcə məhdudlaşıb. Belə dilemmalar qarşısında qalan müxalifət seçkinin total şəkildə saxtalaşdırıldığını əsas tutub nəticələri qəbul etməyiblər. Müxalifətlə yanaşı, fəal müşahidə aparan nüfuzlu beynəlxalq təşkilatların missiyası da seçkiləri demokratik hesab etməyib. Saxtalaşdırma faktlarına diqqət çəkməklə nəticələr sərt şəkildə tənqid olunub və sonda demokratya istiqamətində atılan növbəti addım kimi dəyərləndirilib. Nə seçki komissiyaları, nə də məhkəmə instansiyaları şikayətlərə məhəl qoyub. Hakimiyyət pozuntuları araşdırıb ədalətli qərar verməkdənsə, əksinə yüzlərlə cinayət tərkibli faktları ört-basdır edərək şikayətçilərin cəzalandırılmasını həyata keçirib.

Bu seçkini əvvəlkilərdən fərqləndirən mühüm amillər hansıdır?

Oxşarlıqlar əsasən dəyişməyib. Hakimiyyət və onun maraqlarının təminatçısına çevrilmiş dövlət məmurları tam tərkibdə yerində, bütün instansiya seçki komissiyaları olduğu kimi iş başında, repressiyaların yaratdığı qorxu mühiti, cəmiyyətin apolitik vəziyyəti daha da ağır davam etməkdədir. Fərqliliklərə diqqət etsək görərik ki, bir neçə ciddi amillər mövcuddur. Ölkəmizin seçki və siyasi tarixində ilk dəfədir ki, prezident seçkisində əsas alternatv olan təşkilat parlament seçkisini boykot qərarı verib. Bu hal öncəki seçkilərin heç birində baş verməyib. 1998 və 2008-ci illərdə keçirilən Prezident Seçkilərində boykot qərarları verilsə də, parlament seçkilərində iştirakdan heç vaxt imtina edilməyib. İlk fərq budur ki, prezident seçkilərində hakimiyyətin əsas alternativi, yəni rəsmi nəticələrə görə ana müxalifət olan Milli Şura parlament seçkisinə qatılmır. İkinci mühüm fərq budur ki, seçkilərə start verilərkən yüzə yaxın siyasi məhbus olduğunu həm yerli, həm də beynəlxalq insan hüquqları təşkilatları, o cümlədən Avropa Parlamenti qətnamə ilə bəyan edir. Üçüncü fərq budur ki, seçkilərin nəticəsi öncədən nüfuzlu beynəlxalq qurumlar tərəfinfən şübhə altına alınıb və ATƏT-seçkiləri müşahidə etməkdən imtina edib. Başqa fərqləri də sadalamaq olar, lakin bu əsas fərqlərlə kifayətlənək.

    Partiya və fərdlərin seçkidə iştirakının klassik səbəbləri.

Nəzərdə tutduğumuz oxucuların hər birinə gün kimi aydındır ki, partiyaların yaranmasının əsas məqsədi hakimiyyətə gəlmək və öz proqram məqsədlərini həyata keçirməkdən ibarətdir. Bunun üçün də ən geniş yayılmış və qəbul edilən legitim yol seçkilərdir. Seçiklər həm də cəmiyyət daxili münasibətlərin legitim tənzimlənməsinin yeganə üsuludur. Məhz azad və ədalətli seçkilər nəticəsində cəmiyyətin seçilmiş insanları onun önünə çıxa bilər. İdarəetmənin bütün pillələrində təbii seçim cəmiyyətin inkişafının, sabitliyinin, tərəqqisinin və dövlətin gücünün yeganə qarantiyasıdır. Təkrar olaraq vurğulamaq istəyirəm ki, bu yalnız demokratik seçkilərlə mümkün olan paradiqmadır. Total şəkildə saxtalaşdırılacağı öncədən bəlli olan, antidemokratik seçkilərdə partiyaların və fərdlərin dəfələrlə iştirakı cəmiyyətin müqavimətini zəiflətməklə yanaşı, həm də iştirak edən tərəfləri də nüfuzdan salır. Antidemokratik seçkilər cəmiyyətdaxili təbii münasibətləri pozmaqla yanaşı, həm də süni vitrin yaratmağa xidmət edir.   

Anti-demokratik seçkilərdə iştiraka haqq qazandıran səbəblər.

İndiyədək keçirilən seçkilərin heç biri demokratik olmasa da müxalifət bu seçkilərdə iştirak edib. Antidemokratik seçkilərdə iştirak etdiklərinə haqq qazandıran müxalifət siyasətçilərinin arqumentlərini təxminən belə ümumiləşdirmək olar. İlk növbədə, cəmiyyətin müqvimətini səfərbər etməklə hakimiyyəti təzyiq altında saxlamaq, geniş təbliğat imkanlardan istifadə etməklə çoxluqla tənqid etmək. Seçki günü toplanmış pozuntuları həm yerli, həm də beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırmaqla nəticələri şübhə altına almağa nail olmaq. Nüfuzlu beynəlxalq qurumların tövsiyyələrini nəzərə alaraq, demokratik prosesin davam etməsinə töhfə vermək, həmçinin partiyaların təşkilatlanması fürsəti kimi baxmaq və mümkün olarsa mandata sahib olmaq da məqsədlərdən biri sayılıb.

           Müxalifət qarşıya qoyduğu vəzifələrə nail ola bilibmi?

Əvvəla, müşahidələr onu göstərir ki, hər seçkidə bir-iki müxalif mandata sahib olmaqla parlament tribunasından tənqid səsləndirmək cəmiyyətədə hər hansı siyasi nəticə doğurmayıb və doğura da bilməz. Olsa-olsa bir iki müxalif şəxs 5 il yaxşı əmək haqqı alıb və bəzi güzəştlərdən yararlanıb. Amma, on minlərlə müxalifətçilərə bu mandatların heç bir faydası toxunmayıb. Hakimiyyətə qarşı müqavimətə səfərbər edilmiş yüzminlərlə etirazçı sayı isə minlərə, yüzlərə qədər azalıb və xeyli fəal insan proseslərdən çəkilib. Müxalifətin cəmiyyətdən dəstəyinin azalması heç də ölkənin sürətli inkişafı, insanların maddi rifahının yüksəlməsi, hakimiyyətin xalqın maraqlarına uyğun siyasəti ilə bağlı deyil. Burada hakimiyyətin repressiv siyasəti ilə yanaşı, müxalifətin yanlış taktiki gedişləri də az rol oynamayıb.

Müxalifətin seçkidə iştirak etməməsi reallığın qəbul edilməsidir.

İndiyədək müxalifətin seçkilərdə iştirakından qazanılan nəticələr nə müxalifət, nə də cəmiyyət üçün uğurlu sayıla bilməz. Hər seçkidən sonra hakimiyyətin total repressiyası nəticəsində onminlərlə fəal insan siyasi proseslərdən çəkilib, partiyalar zəifləyib və ümumi etimadsızlıq mühiti hökm sürür. Nə cəmiyyətin demokratikləşməsinə, nə insan hüquq və azadlıqlarının qorunmasına, nə hakimiyyətin qanunsuz əməllərinin qarşısını almağa, nə də ictimai-siyasi proseslərə zərrə qədər müsbət qatqısı olmayan bu siyasətin davam etməsi müxalifətin və cəmiyyətin ziyanınadır. Müxalifətin seçkini boykot etməsi reallığın səmimi şəkildə qəbul edilməsi baxımından cəmiyyətdə rəğbət oyadacaq.

 Milli Şuranın boykot qərarı müxalifətin ümumi maraqlarına xidmətdir.

İlk dəfədir ki, müxalifətin önəmli hissəsi parlament seçkisinə start verilməmiş onun boykot edilməsinin zəruriliyini bəyan etdi. Digər müxalifət partiyalarından bu çağrışlara müsbət reaksiya verilməsə də kifayət qədər siyasi-hüquqi əsasları olan bu yanaşma indiki durumda ciddi siyasi nəticələr doğura bilər. Boykotun effektli siyasi nəticə doğurmayacağını əsaslandıran hər kəs, boykot olunmuş prezident seçkilərinin nəticələrinə əsasən fikir bildirir. İndiki vəziyyətin fərqli siyasi nəticə doğuracağına ümid yaradan bir neçə ciddi amil var. Əvvəla, ölkədaxili sosial, iqtisadi və siyasi vəziyyət sürətlə pisləşməyə doğru gedir. Neft hasilatı və gəlirləri kəskin şəkildə azalıb, manatın alıcılıq qabiliyyəti xeyli zəifləyib, dövlət büdcəsi kəskin şəkildə ixtisar olunub.

Beynəlxalq müstəvidə də hakimiyyətin apardığı balanslı siyasət öz qeyri-müəyyən sonluğuna yaxınlaşıb. Nə Avropadan , nə də MDB məkanından özü üçün təminat ala bilir. Qarşısında rəsmi öhdəliyimiz olan beynəlxalq qurumlar seçkini müşahidə etməkdən imtina edib və nəticələri bəri başdan şübhə altına alıb. Artıq seçkinin legitimliyinin nüfuzlu beynəlxalq arenada qəbul edilməyəcəyi nigarançılığı əsas müzakirə mövzusudur. Gələcək parlamentin Avropa qurumları ilə praktik və hüquqi baxımdan əməkdaşlığı əvvəlki səviyyədə olmayacaq.

Müxalifətin və beynəlxalq təşkilatların seçkiyə münasibəti ölkənin deyil, hakimiyyətin siyasi gücünü zəiflədəcək.

Seçkidə iştirak edən heç bir tərəf hökumətin rəqabətli, azad və ədalətli seçki keçirəcəyinə inanacaq qədər sadəlöv deyil. Hətta, hər birinin bəyanatlarında seçkinin antidemokratik və saxta keçiriləcəyi ilə bağlı açıq və birmənalı mövqelər ifadə olunub. Haqlı olaraq belə bir sual ortaya çıxır ki, bütün bunlar aydın olduğu halda seçkidə iştirak nəyə hesablanıb?

Yuxarıda anti-demokratik seçkilərdə iştiraka haqq qazandıracaq amillərlə bağlı fikirlərimizi qeyd etmişik və təkrarlamağa lüzum yoxdur. Antidemokratik seçkidə iştirakdan başqa qazanclar da var. Lakin, bu qazanclar nə cəmiyyətin, nə də müxalifətin ümumi maraqları ilə bağlı deyil. Ya həmin şəxslərin özlərinin, ya da partiyaların korporativ maraqları ilə bağlıdır. ADP seçkilərdə iştirakla bağlı qərar versə də sonradan bu qərarını dəyişməli oldu. Çünki, partiya yetkililəri aydın şəkildə analiz etdilər ki, onların seçkiyə qatılmasından nə cəmiyyət, nə müxalifət, nə də partiya qazanacaq. Odur ki, qazanılacaq heç nə olmadığı üçün seçkidən çəkilməklə bağlı çox doğru qərar verdilər. Əgər seçkidə iştirak etməyə israr edən digər müxalifət qurumları mandat əldə etmək və ya 3%-lik səs barajını keçmək üçün hakimiyyətlə hər hansı razılaşma əldə ediblərsə, o zaman sona qədər davam etmələri doğrudur. Çünki, indiki şəraitdə cəmiyyət və müxalifət qazanmasa da müəyyən bir qism müxalifətçi qazanacaqsa, bundan da imtina etmək lazım deyil. Belə razılaşmalar yoxdursa, onda seçkidə iştirak edən müstəqil şəxslərin və müxalifət təşkilatların öz qərarlarına yenidən baxmaları məsləhətdir. Bütün təhlillər onu göstərir ki, məhz bu “seçki”də razılaşma olmayacağı təqdirdə nəyinsə əldə ediməsi qeyri mümkündür. 

                                        

                                           Son olaraq...

Mühüm hazırlıqlar aparılmalıdır. Siyasi proseslərin yeni dalğasının başlayacağı gün çox da uzaqda deyil. Təəssüf ki, bizim kimi ölkələrdə daxili siyasəti çox zaman xarici faktorlar hərəkətə gətirib. Əgər daxildə monolit siyasi xətt ardıcıl qorunub saxlansa, xarici faktorlardan qaynaqlanan proseslər nəticə doğuracaq. Seçkilərin boykot olunmasını bəyan edən təşkilatların ilk növbədə aktiv boykotla bağlı bir eksperment aparmaları doğru olar. Bütün ölkə üzrə çətin olacağını nəzərə alıb Bakı şəhərinin bir rayonunda aktiv baykot siyasəti həyata keçirilə bilər. Məsələn, Xətai rayonunda 4 dairə var və nəqliyyat imkanları əlverişli olduğu üçün bu rayon hədəf kimi seçilə bilər.

                                              Təklif...

* Seçkinin baykotunu evdə oturmaqla deyil, vətəndaşlarla səmimi ünsiyyəti təşkil etməklə həyata keçirmək;

*Bakıda yaşayan fəal müxalifətçiləri səfərbər edərək mənzil-mənzil boykotun əsaslarını seçicilərə izah etmək;  

*Müxalifət liderlərinin əsaslandırılmış müraciətlərini, məktublarını bir-bir vətəndaşlara paylamaq və seçicilərlə məxsusi iş aparmaq;

* Hər gün yüzlərlə fəal insan bu aksiyada rastlaşdıqları halları sosial şəbəkələr vasitəsilə cəmiyyətə təqdim etmək;

*Mobil telefonların imkanları ilə görüntülər, videolar çəkib sosial mediada yerləşdirmək;

* MSK-ya fərdi müraciət etməklə yüzlərlə müşahidəçi və ya məşvərətçi səs hüquqlu komissiya üzvü kimi qeydiyyatdan keçmək;

*Seçki günü hər məntəqəyə 10-15 nümayəndə təyin etməklə həm məntəqənin içərisində, həm də çölündə ciddi müşahidə aparmaq;

Bu aksiya müxalifəti hərəkətə gətirən maraqlı bir aksiya ola bilər. Əminliklə deyə bilərik ki, yeni metod kimi bunun siyasi nəticələri də kifayət qədər uğurlu olacaq. Ələ düşən bu fürsətdən müxalifətin yararlanması lazımdır. 

Təhsili məhv edən düşüncə, güclü ordu yarada bilməz!

     

Vicdansızlıq və laqeydlik mənəvi impotetlikdir

Vətəndaşlarımızın ictimai-sosial münasibətlərlə bağlı laqeydliyi son illər daha da artmaqdadır. Cəmiyyətimizi dəhşətli fəlakətlərə sürükləyən bu mərəz, savadsız vətəndaşlarla yanaşı, həm də savadlı və fəal insanlarımızı da öz ağuşuna almaqdadır. Sanki, hər kəs qulaqlarını qapayıb ki, fəryadları eşitməsin, gözlərini yumub ki, dəhşətləri görməsin. Qulağı da, gözü də qapamaqla bir təhər yaşamaq olar, lakin vicdanı boğaraq laqeyd yaşamaq mənəvi impotentlik əlamətidir.

Biz hara gedirik və ya savadsızlıq bizi hara aparır?

Kütləvi savadsızlıq sindromundan çox məmnun görünən cəmiyyət olmaq yolunda iri addımlar atırıq. Savadsız cəmiyyət qaranlığa qərq olmuş cəhalət meydanıdır. Cəmiyyətin qaranlığını aydınladan işıq, cəhalətdən xilas edən yeganə vasitə məhz təhsildir. Əsrlər boyu millətini sevib təəsübünü çəkən ziyalılar, öndər şəxsiyyətlər və idarəçilər ilk növbədə çalışıblar ki, insanları təhsilə meylləndirsinlər. Bunun üçün cəmiyyətin bütün imkanlarını səfərbər edərək, təhsilə sərmayə qoyublar. Müqəddəs dinimizin də təhsilə və elmə münasibəti bütün digər münasibətləri üstələyir. Hətta, İslam Peyğəmbəri (s.ə.s) alimin mürəkkəbi ilə şəhid qanı arasında paralellik apararaq, müsəlmanlara tövsiyyə edir ki, təhsil ardınca uzaq Çinə belə gedin. Amma, xalqımız təəssüf ki, bizi savadsızlığa sürükləyən ardıcıl bir siyasətin könüllü alətinə çevrilibdir.

Ayılmaq üçün bəzən silkələnmək də yetərli olmur

Cəmiyyətin əksər hissəsi haqlı olaraq Milli Məclisdən “Hərbi vəzifə və hərbi xidmət haqqında” qanuna dəyişiklik ediləcəyini, magistratura və doktaranturaya qəbul olunan şəxslərə hərbi xidmətdən möhlət hüququnun veriləcəyini gözləyidi. Lakin, MM-in son iclası bu qanuna dövlətin və vətəndaşın marağının ziddinə olan bir dəyişiklik edərək, cəmiyyətə sürpriz yaşatdı. Ali təhsilin növbəti pillələrində tələbələrin təhsilə ardıcıl davam etməsinə şərait yaratmaq əvəzinə, əksinə Təhsil Nazirliyinin siyahısında adı olmayan xarici ölkə universitetlərində təhsil almaq istəyənlərin də hərbi xidmətdən möhlət hüququ ortadan qaldırıldı. Bu dəyişikliyə nə qədər zərurət olduğunu müzakirə etmədən, deyə bilərəm ki, müxtəlif ali dövlət qurumlarının vətəndaşların əleyhinə olan bir sıra qərarları cəmiyyəti mütəmadi olaraq silkələyir.

Kasıb müəllimə ironiya, diplom dalınca qaçan tələbəyə tənə

MM-də müzakirə zamanı spiker Oqtay Əsədovun bu dəyişikliyi əslandırmaq üçün gətirdiyi arqumentlər yenidən təhsil mövzusunu aktuallaşdırdı. Onun, “5 minə yaxın tələbə lazımsız təhsillə, diplom almaqla məşğul olub. 1200 magistra da möhlət hüququ veriləndən sonra hansı vəziyyətin yaranacağını təsəvvür etmək çətin deyil. Ona görə də lazımsız təhsillə, diplom almaqla məşğul olmağın qarşısı alınmalıdır” deməsi, hökumətin çağdaş təhsil siyasətinin acı reallığının etirafı idi. Əslində, belə bir yüksək siyasi vəzifə daşıyan şəxsin neqativ hallarla bağlı daha təsirli tədbirlər görmək imkanı olduğu halda, bəyanat verməklə kifayətlənməsi normal qəbul edilə bilməz. Bir müddət əvvəl də parlamentin Sosial Siyasət Komisiyasının sədri Hadı Rəcəblinin “Bu gün müəllim 150-200 manat maaş alır və dolana bilmirsə, o, işdən sonra da başqa nə iləsə məşğul olmalıdır” fikri cəmiyyətin müəyyən hissəsini məyus etmişdi. Daşıdığı vəzifənin məsuliyyətinə varmadan səlahiyyət sahibi olmaq ənənəsi hər sahədə olduğu kimi, təhsil sahəsində də problemləri daha da dərinləşdirib.

Professorun tövsiyyəsi...

Hadı Rəcəblinin müəllimlik kimi müqəddəs bir peşəni aşağılayan fikirdən təsirlənib bir yazı yazmışdım. “Müəllimlərin sükuta məhkum olmuş iradəsi” başlıqlı yazımı oxuyub, mənimlə əlaqə saxlayan tanınmış və nüfuzlu bir professorun maraqlı tövsiyyəsini bu yazını yazarkən yenidən xatırladım. “Yazın çox xoşuma gəldi. Hər cümlənlə razıyam. Amma, bir məqama toxunmamağın diqqətimi çəkdi. Sıravi müəllimlərin susmasını və bu yanlış fikrə etiraz etməmələrini hardasa anlamaq olar. Bəs Təhsil Nazirliyi rəhbərliyinin Hadı müəllimin fikirlərinə heç bir reaksiya verməməsinin üstündən niyə sükutla keçmisən?” Elm və təhsil sahəsində mükəmməl bilikləri olan o təcrübəli professora etiraf etdim ki, bu məqam xeyli əhəmiyyətli olsa da diqqətimdən qaçıb. O zaman yazmalı olduğum, lakin diqqətimdən yayınan bu məsələyə indi başqa bir səbəbdən təkrar qayıtmalı oldum. Dövlət rəsmilərinin təhsilə ironik yanaşmalarına qarşı, təhsilə məsul şəxslərin ya deyiləcək sözləri ya da cəsarətləri yoxdur.

Hökumətin təhsil siyasətinin acı reallığı

Ölkəmizdə mövcud olan təhsil problemlərinin sistemliliyinə nəzər salanda, bəzən düşünürsən ki, bu səriştəsizlikdən daha çox, qəsdin nəticəsidir. Sanki, milləti tam savadsızlaşdırmaq məqsədi ilə belə bir proqram həyata keçirilir. Vətəndaş diplomun deyil, savadın əsas rolda olduğunu bilsəydi diplom ardınca qaçmazdı. Bu vəziyyətin yaradıcısı diplom dalınca qaçan vətəndaşlar deyil, onları bu saxtakarlığa məcbur edənlərdir.

...Repetitor ümidinə qalmış təhsilimiz

Ümumtəhsil məktəblərinin ibtidai sinfinə şagirdlərin qəbulundan başlayaraq, məzun olanadək davam edən bərbad vəziyyəti bu ölkədə bilməyən tək bir vətəndaş, bir valideyn belə tapmaq mümkün deyil. İbtidai sinif şagirdlərinin dərs saatından sonra repetitor yanında hazırlaşmağa məcbur edilməsi artıq bir standarta çevrilib. Savad almaq üçün orta məktəbin sinif otaqlarında deyil, repetitorlara əlavə pul ödəyərək övladlarımızın təhsili üçün çarə axtarıq. Məktəbdən kənarda hazırlaşmağa məhkum edilmiş övladlarımızda vətənə və dövlətə hansı sevgi ola bilər? Dövlətin və vətənin əleyhinə ən böyük təbliğatçı ordusu, elə övladının təhsilindən nigaran qalan çarəsiz valideynlərdir. Vətəndaşın vergisi ilə toplanan büdcədən milyonlarla vəsait təhsil adı altında havaya sovrulduğu halda, övladlarının təhsili üçün valideynlər ciblərindən əlavə pul xərcləyir. Bu prosses orta məktəblə yekunlaşsaydı bəlkə də susmaq olardı. Axı ali məktəblərdə də bu prosesin daha təhlükəli davamı heç kəsə sirr deyil. Xaricdə təhsilin əhəmiyyətsizliyini yüksək səslə söyləyən səlahiyyət sahibləri niyə bu bərbad gedişə dur demirlər. Təhsil Nazirliyi və dövlətin təhsil siyasətinin strateji planlamasını həyata keçirən müvafiq qurumlar bu fəlakəti niyə belə arxayınlıqla və susqunluqla müşahidə edirlər?

 ...2-3 universitetin diplomunu alan savadsızlara ziyalı deyirik

Xaricdə təhsil adı altında həyata keçirilən qanunsuzluqlara nəzər salsaq, görərik ki, bütün neqativ hallara rəvac verən bizim hökumətin təhsilə və diploma olan münasibətidir. TQDK imtahanlarında yetərli bal yığmayıb, sonra rüşvətlə hansısa Ukrayna, Dağıstan universitetlərinə "qəbul" olanlar, bir il sonra BDU-nun hüquq fakültəsinə, digər prestijli ali məktəblərə keçid şansı əldə ediblər. Hətta, aldıqları bu diplomlarla dövlət idarəetməsində yüksək yer tutub, müəllim, həkim, vəkil olublar. Bu qanunsuz əməllərə rəvac verənlərin cəzalanmalı olduğunu gözlədiyimiz halda, bəzən mükafatlandırıldıqlarının şahidi oluruq. Təhsilimizin başı üzərindəki qara buludları, sürükləndiyimiz fəlakətləri Təhsil Nazirliyi doğrudanmı görmür?

 ...xaricdə təhsilə məhdudiyyət özünə qəsddir

Ölkə universitetlərimiz dünyanın 1000 universiteti arasında ilk 650-də yer almırsa, xaricdəki təhsilə heç bir halda barmaqarası baxmağa haqqımız yoxdur. Cəmi 3 universitetimizin dünya reytinqində yeri var. Qafqaz Universireti-651-700 arasında, BDU və Xəzər Universiteti isə 701-dən sonrakı yerləri tutur. Bu statistika onu deməyə əsas verir ki, təhsilimizin səviyyəsini yüksəltmədən xaricdə təhsilə heç bir halda məhdudiyyət gətirilməməlidir. Xaricdə təhsil alıb gələn xeyli yüksək səviyyəli məzunlarımız var ki, onlar bu gün cəmiyyətə ciddi fayda verirlər. Ölkəmizdə Dövlət büdcəsindən milyonlarla vəsait xərcləyərək “Xaricdə Təhsil Dövlət Proqramı” həyata keçirən hökumət, digər tərəfdən təhsilə başqa əngəllər yaradır. Xarici ölkələrin aparıcı universitetlərində bakalavr təhsilini yüksək nəticələrlə başa vuran gəncin hərbi xidmətdən sonra elmi araşdırmaya həvəsi azalır. Elmi fəaliyyətin ardıcıllığı olmasa onun nəticəsi də olmayacağını bildiyiniz halda bu tənzimləməni etməməyiniz hansı maraqdan doğur? Doğrudanmı bu millətin elmli övladlarının olmamasında maraqlı olan hansısa gizli əllər iş başındadır.

Xidmətdən yayınmanın səbəbi təhsil deyil

Çünki, əgər hərbi xidmətdən möhlət hüququ ordunun şəxsi heyyətinin sayına, komplektləşməsinə problemdirsə, onda ümumiyyətlə möhlət hüququ ləğv edilməliydi. Yox əgər problem deyilsə, o zaman təhsilin digər pillələri üçün də möhlət hüququnun tətbiq olunması daha məntiqlidir. Təhsili məhv edən düşüncə, güclü ordu yarada bilməz. Güclü ordunun təməli, orta məktəb siniflərində qazanılan təhsildən başlayır. O ki qaldı ordudan yayınmağa, gerçək təhsil alan şəxs harda oxumasından asılı olmayaraq, hərbi xidmətə tələsir. Minlərlə belə nümunələr var. Xidmətdən yayınan isə harda oxumasından asılı olmayaraq onsuzda yayınır. Onu önləmənin başqa yolları axtarılmalıdır.

Qaranlıqda qaçış xəsarətsiz bitməz

Təminatlı sabahımız idmanla, şou-bizneslə deyil, təhsillə mümkündür. Təəssüf ki, ölkə gəncləri sistemli olaraq idmançıların, şou-biznes əhlinin təmtəraqlı həyatı ilə bağlı zərərli təbliğatın təsiri altında böyüyür. Hökumətin öncəlikləri arasında musiqi və idman, elm və təhsildən daha əsasdır. Beynəlxalq musiqi yarışlarında ilk 3-də, olimpiada da 30-da yer tutdugumuz halda, universitetlərin reytinqində 700-cü pillədə qərarlaşmağımız təsadüfi deyil. Elmdə yüksək naliyyət əldə etmək üçün uzun illər masa arxasında çalışmaq, ağır zehni zəhmət və səbr tələb olunur. İdmanın müxtəlif növlərində çempionluq qazanmış idmançılara, mahnı müsabiqələrinin qaliblərinə səxavətlə maşınlar, evlər hədiyyə edən hökumət, hətta olimpiya çempionuna 760 min dollar verdiyi halda, bir nəfər də olsun elmi naliyyəti olan gəncə eyni həssaslığı göstərmir. Bir idmançının, bir şou-biznes əhlinin uğurundan cəmiyyətə əylənmək qalırsa, bir elmi uğurdan bütün bəşəriyyətə qazanmaq düşər. Təhsilimizin səviyyəsinin ilbəil aşağı düşməsini hər bir ortabab savadı olan vətəndaşlarımız gördüyü və həyəcanla söylədiyi halda, bu sahədə səlahiyyət sahibi olanlardan uyğun reaksiya yoxdur. Dövlətimizin bu günü və gələcəyi üçün məsuliyyət daşıyan insanlar təəssüf ki, bu fəlakətə biganədirlər. Bu siyasətlə cəmiyyətin taleyində oynadıqları mənfi rolun fərqində deyillər. Önünü və ayağının altını görmədən qaranlıqda qaçan bir insan nə qədər xəsarətsiz davam edə bilər? Əlbəttə ki, uzun yol gedə bilməz. Ayağı büdrəyib və ya bir şeyə ilişib yıxılacaq. Təhsili bərbad durumda olan cəmiyyət də qaranlıqda hərəkət edir. Bu hərəkət mütləq ciddi xəsarətlə sonuclanacaq.

Təhsil Nazirliyi təhsilin ağır problemlərini həll etməyə qadir deyil

Təhsil sahəsinə yeni rəhbər dəyişikliyi ediləndə düşündük ki, bəlkə gənc, müasir dünya görüşlü bir şəxsin təyinatı müsbət dəyişikliklərə qapı açacaq. Hökumətin təhsil siyasətinə yenidən baxılacaq, ciddi islahatlar aparılacaq, müəllimlərin əmək haqqısı yüksəldiləcək, orta məktəblərin nüfuzu qaldırılacaq, ali məktəblərdə smestr imtanlarında toplanan rüşvətə son qoyulacaq. Lakin, çox təəssüf ki, bu sahədə mövcud olan bütün neqativlərin davam etdiyini görməkdəyik.

Son olaraq

Dövlətin aydın təhsil strategiyası hazırlanmalı və cəmiyyətin müzakirəsinə təqdim edilməlidir. Ölkəmizdə elmin karyera kimi dərk edilməsini dağıtmaq lazımdır. İstənilən ortabab məmur özünü elmlər doktoru, professor, akademik rütbəsində görmək istəyir. Sərhədlərimizdən kənarda tanınmayan, heç bir mötəbər elmi dərgilərdə nəşr olunmayan çox saylı “alimlər” ordusuna dövlət vəsaitini xərcləmək mənasız uşaq oyununa bənzəyir. Məktəb drektorlarının, universitet rektorlarının az qala siyasi-inzibati vəzifə daşıyan məmura çevrilməsi prosesi durdurulmalıdır. Ali və orta təhsil müəssisələrinin rəhbərləri istisnasız olaraq, hakim partiyanın üzvləridir və təhsildən çox partiya funksionerlərinə çevriliblər. Sabah ölkəmizin təbii sərvətləri tükənəndə, xammal istehlakçısı kimi qlobal böhranlara tab gətirmək imkanı olmayanda, rəqabətə davamlı iqtisadiyyatımızın çöküşünü yalnız yüksək təhsilli cəmiyyət önləyə bilər. Hökumət xalqın aqibətini düşünürsə, mütləq elm və təhsilə yeni baxış ortaya qoymalıdır. Onsuz da çox dəyərli zamanımızı itirmişik.